مالوند ماڻهن جو مال تي گذران آفتاب احمد

 feature main zaman aen makan zarori hondo ahy.
 Feature reporting based hondo ahy. 
 Twhan jo  file name aen subject line b ghalt ahy,

مالوند ماڻهن جو مال تي گذران  

فيچر 

   

ليکڪ آفتاب احمد

M.A Previous

Roll No. MMC 5

زندگي ته هر انسان جي گذري ويندي آهي ڪن جي سورن جي سيج تي ته ڪن جي گلن جي سيج تي . ڪن کي ته مخمل جا بستر ته ڪن کي سمهڻ جي لاءِ ڇانو ڇپر ئي نه هوندي آهي.پاڪستان جي آبادي جي ڪجهه اڪثريت انهن ماڻهن جي به آهي جيڪي وقت حالات مجبوري، غربت ۽ سهولتن جي نه هجڻ جي ڪري ڪافي تڪليفن جو شڪار آهن ۽ انهن ماڻهن جا خواب و خيال ڪا به حيثيت نه ٿا رکن، ڇو ته اهوماڻهو قدرت جي عنايت ڪيل نعمتن کان گهڻي قدر محروم هوندا آهن ۽ انهن کي سماج ۾ اها حيثيت ۽ مقام نه ٿو ڏنو وڃي ڇو ته اهي ماڻهو تعليم جي زيور کان اڪثر محروم هوندا آهن. پوءِ انهن ماڻهن کي پنهنجي جياپي جو رستو ٻني ٻاري جي کيتي ۽ پالتو جانورن کي پالڻ جو ڪم اختيار ڪيو.

 

انهن سٻاجهڙن ماڻهن جو روزگار ڪاروبار، ڌن ۽ دولت صرف ٻني ٻارو ۽ چوپايو مال هوندو آهي . مالوند ماڻهو ٻني ٻاري جي ڪم ڪار کانپوءِ پنهنجي جانورن جي سار سنڀال ڪندا آهن، ڪجهه ته اهڙا به آهن جيڪي تعليم کي بيڪار سمجهي پنهنجن ننڍڙن ٻارن کي مال چارڻ جي ڪم سان لڳائي ڇڏيندا آهن جنهن کي سنڌي ٻولي ۾ ڌنار يا مالوند سڏيو ويندو آهي. اڪثر ڪري ٻهراڙين ۾ مالوند ماڻهو مال کي چارڻ جي سانگي پنهنجي ڳوٺن کان پري پري تائين سانگ ڪري جڳهه جڳهه جهوپڙا اڏي مهينن جا مهينا رهندا آهن انهن ماڻهن کي مختلف زبانن ۾ مختلف لفظن سان سڏيو ويندو آهي جيئن ته لاڏڙائو، مال چارڻ وارا ۽ خانه بدوش وغيره وغيره سڏيو ويندو آهي اهي ڪٿي به ۽ ڪنهن به رڻ پٽ بربيگان ۾ پنهنجا جهوپڙا اڏي ويهي رهندا آهن جتي ضرورت حيات جي ڪابه گهربل شيءِ ميسر يا موجود نه هوندي آهي ايتري قدر جو قدرت جي عام طرح ۽ آسان طرح سان ملندڙ نعمت پاڻي جو ميسر نه هوندو آهي پر اهي ماڻهو انهن سهولتن جي پرواهه ڪندي بغير همت ۽ حوصلن جا خيما کوڙي ويهي رهندا آهن اهي ماڻهو جياپي لاءِ انهن جانورن مان ڪجهه جانور وڪڻي کاڌ خوراڪ جي لاءِ ضروري شيون ۽ صحت جو سامان خريد ڪندا آهن. پيئڻ جو پاڻي ۽ استعمال جي لاءِ پاڻي ڪلهن گڏهن ۽ اٺن تي خلين ۾ ڀري کڻي ايندا آهن انهن ماڻهن کي مال ۽ پنهنجي ذاتي زندگي کانسواءِ ڪنهن به شيءِ جي خبر نه هوندي آهي نه دنياوي سهولتن جي ۽ نه وري ڪم ايندڙ سهولتن جي مشينري جي نه ئي دنيا جي حالات ۽ نشريات جي خبر هوندي آهي مطلب ته انهن ماڻهو جو روزگار زندگي صرف و صرف چوپايو مال هوندو آهي ۽ انهن جي خوابن خيالن ۽ اميدن جي ڪا به منزل نه هوندي آهي اهي ماڻهو پنهنجي زندگي رات ۽ ڏينهن محنت ڪري صرف ۽ صرف پنهنجو ۽ پنهنجن ٻچن جو پيٽ پالڻ ۾ گذاري ڇڏيندا آهن. مالوند ماڻهو پنهنجي گهرن ڏانهن تڏهن واپس موٽندا آهن جڏهن انهن جي علاقن ۾ بارش ٿيندي آهي ۽ ساوا گاهه ڦٽندا آهن تڏهن هو پنهنجي پيارن ڏي  واپس موٽندا آهن انهن ماروئڙن جي لاءِ شاهه صاحب فرمايو آهي ته

اڄ پڻ اتر پار ڏي ڪڪريون ٿيون ڪاريون

وسي ٿو وڏ ڦڙو ٽهڪن ٿيون ٽاريون

ڀڄندنديون ڀٽاريون وري وٿاڻي آيون

مہناز صابر: عید معاشی سرگرمیوں کا محور

A bit deviation from outline. ur outline was: معاشی سرگرمیوں کا محور

عیدالاضحی: مذہبی تہوار ہی نہیں ، معاشی سرگرمیوں کا محور بھی

Mehnaz Sabir

نام: مہناز صابر

رول نمبر: 2K16/MC/36 MA prev

کٹیگری : فیچر

مسلم معاشرے میں عیدالاضحی کو ایک خاص حیثیت اور مقام حاصل ہے ۔ عیدالفطر کے بعد یہ دوسرا بڑااسلامی تہوار ہے ۔ حضرت ابراہیم علیہ السلام کی سنت کی پیروی میں دنیا بھر کے مسلمان عیدالاضحی کے دنوں میں قربانی کرتے ہیں ۔ قربانی کا گوشت رشتہ دا روں، دوست احباب ، پڑوسیوں کے علاوہ غریب اور نادار لوگوں میں تقسیم کیا جاتا ہے ۔ معاشرے میں ایسے افراد کی بھی کمی نہیں ، جو عیدالاضحی کو ایک مذہبی فریضے کی بجائے خوب ڈٹ کر کھانے کا موقع سمجھتے ہیں ۔ ایسے لوگ حکمِ الٰہی کے مطابق قربانی تو کرتے ہیں لیکن سارا گوشت اپنے ڈیپ فریزر میں ذخیرہ کرلیتے ہیں ۔

ٰ

ٰ عیدالاضحی پر قربانی کا جانور گھر میں آتے ہی بچوں کی عید ہوجاتی ہے بلکہ بہت سے بچے تو اپنی پسند کا جانور لاتے ہیں پھرا سکو خوب سجاتے ہیں ،گھماتے پھراتے ہیں اور اپنی قربانی کے جانورکے خوب نازنخرے اٹھاتے ہیں ۔ ایسے میں کوئی شرارتی گائے یا بکرا بچوں سے رسّی چھڑوا کر بھاگ جاتا ہے اور پھر سارے بچے اور بڑے اسکو پکڑنے کے لیے اسکے پیچھے بھاگ رہے ہوتے ہیں ۔وہ بھی بڑے مزے کا منظر ہوتا ہے ۔اور پھر آخرکار ہانپتے کانپتے وہ گائے یا بکرے کو پکڑنے میں کامیاب ہو ہی جاتے ہیں ۔

بالآخر عید کا دن آجاتا ہے اور لوگ سنّتِ ابراہیمی کی آدائیگی کرتے ہیں اور پھر دعوتوں کا سلسلہ شروع ہو جاتا ہے ۔ اور ہر گھر میں مزے مزے کے کھانے بنائے جاتے ہیں ۔ نوجوان طبقے اور بچوں کا رجحان بار بی کیو کی جانب ہوتا ہے اور بار بی کیو کر کے عید کا مزہ دوبالا کرتے ہیں ۔ اور کئی دن تک دعوتوں کا یہ سلسلہ جاری رہتا ہے ۔

عیدالاضحی ایک ایسی معاشی سرگرمی ہے جس کے اثرات معاشرے میں دور تک جاتے ہیں اسلام امراء اور صاحبِ ثروت افراد پر ایسے فرائض عائد کرتا ہے جنکے ادائیگی سے گردِش زر کے راستے کھلتے ہیں اور دولت امراء سے غریب افراد کی طرف منتقل ہوتی ہے ۔ اگر صرف پاکستان کے حوالے سے بھی دیکھا جائے توعیدالاضحی ٰ کے محض تین دنوں میں ہونے والی معاشی سرگرمیاں تقریباً چھ ماہ یا پورے سا ل پر محیط ہوتی ہیں اس کی ابتداء فارم ہاوسز یا دیہی علاقوں میں قربانی کی نیت سے پالے جانے والے جانوروں کی پرورش سے ہوتی ہے ۔ یہ سلسلہ تقریباً سارا سال جاری رہتا ہے

عیدالاضحی بعض صنعتوں ، خصوصاً چمڑے کی صنعت کو بھرپور منافع کمانے کا موقع فراہم کرتی ہے ۔ بقول چمڑے کے تاجروں کہ’’یہ ہمارا سیزن ہوتا ہے ۔ ہم سال بھر کی اپنی ضروریات کا تقریباً

25 فیصد خام مال اس تہوار کے موقعے پر حاصل کرتے ہیں ۔

چمڑے کی صنعت کے بعد زکر آتا ہے کراچی کی مویشی منڈی کا ، جو ہر سال سپر ہائی وے پر فوج کی نگرانی میں لگتی ہے۔ اس کا شمار دنیا کی وسیع ترین مویشی منڈیوں میں ہوتا ہے ۔ اس کا ٹینڈر کروڑوں روپے میں ہوتا ہے ذیلی ٹھیکے اسکے علاوہ ہیں ۔ جن میں پارکنگ ، داخلہ فیس، پینے کا پانی ، چائے ، کھانے کے ہوٹل، چارے اور بھوسے کے اسٹالوں کے ٹھیکے قابلِ ذکر ہیں ۔ یہ منڈی تقریباً بیس سے پچیس دن تک لاکھوں افراد کی روزی کا ذریعہ بنی رہتی ہے ۔

جب بلدیاتی ادارے والوں سے پوچھا گیا کہ عیدالاضحی کے دنوں میں کام بہت ذیادہ ہوتا ہے آپکے کارکن کم پڑتے ہونگے تو انہوں نے بتایا کہ ’’ عیدالاضحی کے دنوں میں کام کے بڑھتے ہوئے دباؤ کے پیش نظر یومیہ اجرت پر سینٹری ورکرز بھرتی کرتے ہیں اور کوڑا اٹھانے والیگاڑیوں کی قلت کے باعث کرائے پر گاڑیاں حاصل کرتے ہیں ۔

اب ذرا ایک دوسرے پہلو کو دیکھیے!عید قرباں کا موقع الیکٹرونکس کے تاجروں کیلیے خوشی کا پیغام لیکر آتا ہے ۔ الیکٹرونکس مارکیٹ کے تاجروں کا کہنا ہے کہ ’ہم سارا سال میں اتنا نہیں کماتے، جتنا عیدالاضحی کی موقعے پر کما لیتے ہیں ۔ ان دنوں فریج اور ڈیپ فریزر ریکارڈ تعداد میں فروخت ہوتے ہیں ۔

عیدالاضحی پر ایسا محسوس ہوتا ہے کہ جیسے پورے شہر کو کھانے کا بخار چڑھ گیا ہے ۔ بیکری اور ریستورانوں میں سالم رانیں بھننے یا ہنٹر بیف بنانے کاجو معاوضہ لیتے ہیں وہ اتنا زیادہ ہوتا ہے کہ اچھا بھلا انسان چکرا کر رہ جائے ۔ لیکن زبان کے چٹخارے پر یقین رکھنے والے کسی کی پرواہ نہیں کرتے ۔ لہٰذا ان جگہوں پر وہ رش دیکھنے میں آتا ہے کہ الامان الحفیظ ۔

عیدالاضحی ان بیچاروں کے لیے بھی روزگار کا ذریعہ بن جاتی ہے جو کچرے کے ڈھیر سے کارآمد چیزیں چننے کا کام کرتے ہیں ۔ ایک طبقہ ان دنوں کوڑے کے ڈھیر پر پھینکے جانے والی آلائشوں سے چربی نکال کر بیچنے کا دھندا کرتا ہے خریدنے والے اس چربی سے گھی بنا کر بازارمیں فروخت کرتے ہیں جو سموسوں، نمکو اور پکوڑے تلنے کے لیے استعمال ہوتا ہے ۔،

حيدرآباد جا ادبي ڪتاب گھر ۽ انهن جا خريدار :رشيد احمد نظاماڻي

 Rasheed Nizamani    

فيچر:

حيدرآباد جا ادبي ڪتاب گھر ۽ انهن جا خريدار

لکندڙ:رشيد احمد نظاماڻي

ڪلاس:ايم.اي پريويس

رول نمبر:49

گڏيل هندوستان جي گھڻ رُخي شخصيت ابوُالڪلام آزاد پنهنجي جڳ مشهور تصنيف “غبارِ خاطر” ۾ هڪ هنڌ لکيو آهي ته هن جي لاءِ زندگي جي سڀ کان وڏي عياشي اها آهي ته سياري جي تيز ٿڌي رات ۾ باهه جو مچ ٻرندو هجي ۽ هو ڪتاب پڙهندو هجي يا ڪجهه لکندو هجي.سنڌ جي ڪنهن شاعر ڪيڏو نه خُوب چيو آهي ته:

ڪتابن سان دل منهنجي ، ڪُتب خانا وطن منهنجو،

ڪتابن ۾ ٿيندس دفن مان،ورق ٿيندا ڪفن منهنجو.

ڪتابن جي عشق ۾ ورتل اهڙن ماڻهن کي من ۾ هميشه اها تات هوندي آهي ته هو نوان ۽ پراڻا،مطلب ته هر اهو ڪتاب پڙهن جيڪو انهن جو پڙهيل نه هجي.ان ڪري هو هميشه اهڙين جاين جي تلاش ۾ رهندا آهن جتي انهن کي ڪتاب ملي سگھن.

اهڙن پڙهندڙن مان هر ڪنهن جي پسند  مخلتلف هوندي آهي،ڪو ناول ۽ ڪهاڻيون پسند ڪري ٿو ته ڪوئي شاعري.ڪو زندگي جي رمزن ۾ اُلجهڻ لاءِ فلسفو پڙهي ٿو ته ڪوئي ماضي جي ڳولها ۾ تاريخ پڙهڻ پسند ڪري ٿو.ڪي پاڻ سنوارڻ لاءِ دنيا جي عظيم شخصيتن جو جيون ڪٿائون پڙهن ٿا ته ڪي وري دنيا کي گھمڻ لاءِ سفر نامن جو سهارو وٺن ٿا.

ڪتابن سان چاه رکندڙ اهڙا ماڻهو جن کي حيدرآباد ويجهو پوي ٿو انهن کي ٻڌائيندو هلان ته حيدرآباد جو علائقو حيدر چوڪ،ادبي ڪتاب گھرن جو مرڪز آهي جتي ادبي ڪتابن جي 8 دڪانن کان علاوه ٽي ريڙهي وارا به آهن جيڪي ادبي ڪتاب وڪرو ڪن ٿا.

مون جڏهن پنهنجي اسائنمينٽ خاطر انهن سان ملاقات ڪئي ۽ انهن کان انهن جا مسئلا،پڙهندڙن جي پسند ۽ ڪتابن جي وڪري وغيره بابت ڳالهه ٻولهه ڪئي ته تمام دلچسپ معلومات ملي.سڀ کان پهريان آئون ريڙهي تي ڪتاب وڪرو ڪندڙن سان مليس جيڪي حيدر چوڪ کان گول بلدنگ طرف ويندڙ روڊ جي موڙ ۾ ويٺل آهن.اتي ڪتاب وڪرو ڪندڙ جنهن پهرين شخص سان ڳالهه ٿي ته ان ٻڌايو ته هو موسيٰ پبليڪيشن جو ڌڻي آهي جنهن جا 28 ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن هن پنهنجو نالو حبدار گاڏهي ٻڌايو.هن ٻڌايو ته هو 20 سالن کان وٺي حيدر چوڪ تي ڪتاب وڪرو ڪري رهيو آهي پر ڪتابن جي وڪري ۽ پبليڪيشن مان ڪجهه گھڻو پلئـه نه پيو آهي اهو  ئي سبب آهي جو هو اڃا تائين هڪ ريڙهي کان دڪان تائين نه پهچي سگھيو آهي.هن چيو ته جيڪڏهن گورنمينٽ تعاون ڪري ته اسان جي معاشي حالت ڪجهه بهتر ٿي وڃي.

اتان پوءِ ويجهو ئي حيدر چوڪ کان اولڊ ڪيمپس ويندڙ روڊ تي ٺهيل هڪ مارڪيٽ جي اندر ڪويتا پبليڪيشن جو ننڍو ڪتاب گھر آهي، جنهن جو مالڪ موهن مدهوش آهي جيڪو 16 سالن کان وٺي هي پبليڪيشن هلائي رهيو آهي. موهن مدهوش ٻڌايو ته اڳ جي ڀيٽ ۾ هاڻ وڪرو گھٽجي ويو آهي.باقي جينيئن ريڊرس (اڳوڻن پڙهندڙن) اڃا پڙهڻ ڪون ڇڏيو آهي.هن چيو ته جيترو به وڪرو ٿئي ٿو ان ۾ سفر ناما خاص طور الطاف شيخ جا سفر ناما گھڻو وڪرو ٿين ٿا،ان کان پوءِ ناول ۽ پوءِ آتم ڪٿا جا ڪتاب وڪرو ٿين ٿا.هن وڌيڪ چيو ته اسان سڀني،خاص طور نوجوانن کي ادبي ڪتاب ضرور پڙهڻ گھرجن ڇاڪاڻ ته ان کانسواءِ اسان مضبوط نٿا ٿي سگھون ۽ نوان پڙهندڙ پيدا ڪرڻ لاءِ ٻاراڻي ادب تي ڪم ٿيڻ گھرجي جيڪو نه ٿي رهيو آهي.موهن مدهوش وٽ الطاف ملڪاڻي به ويٺل هو جنهن 35 ڪتابن جا ترجما ڪيا آهن ۽ پنج ڪتابن جو مصنف آهي.ڪتابن جو وڪرو گھٽ ٿيڻ تي هن پنهنجي راءِ ڏيندي چيو ته اڳ ۾ سياسي سماجي تنظيمن جا اسٽڊي سرڪل هوندا هئا جتي ڪارڪنن کي ڪتاب پڙهايا ويندا هئا پر هاڻ نظرياتي سياست گھٽ ٿيڻ جي ڪري ڪتاب پڙهڻ جو رُجحان به گھٽجي ويو آهي.

اتان کان پوءِ آئون ڀٽائي بُڪ هائوس تي ويس جيڪو حيدر چوڪ جي اوڀر ڏانهن ويندڙ روڊ تي واقع آهي. هي هڪ وڏو ڪتاب گھر آهي ۽ ٻن دڪانن تي مشتمل آهي جنهن جو مالڪ اُردو ڳالهائيندڙ ذوالفقار علي آهي.هن وٽ سنڌي ۽ اردو ٻنهي ٻولين جا ڪتاب پيل آهن.هن ٻڌايو ته مجموعي طور وڪرو گھٽ ٿي ويو آهي پر منهنجو وڪرو سٺو ٿئي.هن چيو ته اسان وٽ روشني پبليڪيشن جا ڪتاب گھڻا وڪرو ٿين ٿا جنهن جا ست کان اٺ سئو ٽائيٽل آهن.جڏهن مون هن کان ٻاراڻي ادب جي صورتحال معلوم ڪئي ته هن ٻڌايو ته اردو ميگزين ان حوالي سان سٺو ڪم ڪن پيا جيڪي خاص طور ٻارن جا رسالا هلائين پيا جيئن نونهال ۽ نٽ گھٽ وغيره.هن چيو ته اسان وٽ ناول گھڻو وڪرو ٿئي ٿو.

ان کانپوءِ شاه لطيف ڪتاب گھر وڃڻ ٿيو جيڪو روشني ڪتاب گھر طور به سڃاتو وڃي ٿو.هي ڪتاب گھر حيدرچوڪ جي اتر طرف گلي ۾ واپڊا يونين هال وٽ آهي. هي به هڪ وڏو ڪتاب گھر آهي جيڪو ٻين ڪتاب گھرن کي هو سيل تي به ڪتاب ڏين ٿا.هتي ويٺل علي اظهار جو چوڻ هو ته هاڻ نوجوان ناول جي جڳهه تي فلم کي ۽ ننڍا ٻار آکاڻين جي جڳهه تي ڪارٽون ڏسڻ کي ترجيح ڏين ٿا.شاه لطيف ڪتاب گھر جي سامهون ئي پهرين فلور تي سنڌيڪا وارن جي فرينچائز آهي جنهن کي غلام عباس ابڙو هلائي ٿو.سنڌيڪا سنڌ جي وڏين پبليڪيشنز مان هڪ آهي جنهن جو مالڪ نور احمد ميمڻ آهي.ٻين ڪتاب گھرن جي ابتڙ هتي فقط سنڌيڪا جا ڇپيل ڪتاب ملن ٿا.سنڌيڪا جا 400 کان مٿي ڪتاب ڇپيا ويا آهن.هن ٻڌايو ته اسان جا اسلامي،سيلف ڊولپمينٽ ۽ تاريخي موضوع تي ڪتاب گھڻا وڪامجن ٿا.

حيدر چوڪ تي ئي واپڊا يونيين هال جي ويجهو سِنڌيا پبليڪشين جو ادارو آهي جنهن کي شروع ٿيندي صرف ڏيڊ سال ٿيو آهي ۽ ان جا هن وقت تائين 27 ڪتاب ڇپجي چڪا آهن.سِنڌيا پبليڪيشن جي ڪتاب گھر تي ويٺل رشيد احمد هاليپوٽو،جيڪو اتي اڪائونٽنگ مينيجر آهي،ٻڌايو ته اسان جي اداري ۾ سفارشي ڪلچر نه آهي.اسان وٽ مواد ڪنهن جو به شايع ٿي سگھي ٿو بشرطيڪه اسان جو سليڪشن بورڊ ان کي منظور ڪري ۽ اسان ليکڪ کي وس آهر رائلٽي به ڏيندا آهيون.هن ٻڌايو ته اسان پنهنجا ڪتاب 50 سيڪڙو رعايت سان ڏيندا آهيون.هي ادارو سِنڌيا پبليڪيشن جي نالي سان هڪ ماهوار رسالو به هلائي ٿو.

ان  کانپوءِ ڪتاب گھرن جي پُڇاءَ ڪندي آئون حيدر چوڪ وٽ رابِعه اسڪوائر پهتس جتي اندر مارڪيٽ ۾ ٻه ڪتاب گھر آهن،هڪ سنڌي ساهت گھر ۽ ٻيو فڪشن هائوس.سنڌي ساهت گهر، جيڪا 1973 کان ڪم ڪري پئي جو مالڪ ناز سنائي آهي جيڪو هڪ ليکڪ آهي ۽ کيس جي.ايم سيد پٽ وانگر سانڍيو.ناز سنائي جو چوڻ هو ته اڳ ۾ سنڌي ميڊيم اسڪول به هوندا هئا ته ڪتاب پڙهندڙ به هوندا هئا ۽ ڪتاب ڇپبا گھٽ هئا پڙهندڙ وڌيڪ هئا پر هاڻ ڇپجن گھڻا ٿا پڙهجن گھٽ ٿا،لکڻ جو معيار نه رهيو آهي.سنڌي ادب ۾ ٻاراڻو ادب نه آهي ۽ ڪيترائي ماڻهو چاهين ٿا ته انهن جا ٻار سنڌي ڪتاب پڙهڻ لاءِ تياري ڪن پر گھڻي ڳولها باوجود انهن کي سنڌي ادب جو ٻاراڻو ڪتاب  نٿو ملي.جڏهن اسان جي ٻولي جو نئون پڙهندڙ ئي پيدا نه ٿيندو ته اڳتي هلي اسان جي ٻولي سان جيڪو حشر ٿيندو ان جو اندازو ڪري سگھجي ٿو.سنڌي ساهت گھر جي پاسي ۾ ئي فڪشن هائوس لاهور جو پبليڪيشن ادارو آهي جيڪو 1991ع کان ڪم ڪري پيو، هن جو مالڪ ظهور احمد خان آهي. هن اداري روسي،فرانسيسي،جرمن ٻولين سميت دنيا جو مشهور ادب اردو ۾ ترجمو ڪيو آهي.هن اداري 700 کان وڌيڪ ڪتاب ڇپيا آهن جنهن ۾ نه رڳو اردو ۽ انگريزي پر سنڌي ڪتاب به شامل آهن.هن اداري پاڪستان جي مشهور تاريخدان مبارڪ سان گڏ ڪم ڪندي مخلتف موضوعن تي سندس 20 ڪتاب ڇاپيا آهن. هن جي هڪ سب آفيس ڪراچي ۽ ٻي حيدرآباد ۾ حيدر چوڪ ويجهو

رابِعه اسڪوائر ۾ آهي جتي پڙهندڙن کي تقريبن هر موضوع تي ڪتاب ملي وڃن ٿا.

سڀ کان آخر ۾ سنڌي ادبي بورڊ جي ڪتاب گھر تي ويس جيڪو تلڪ چاڙهي تي موجود آهي.هي هڪ سرڪاري ادارو آهي،هتي ڪتابن کي مخلتف موضوعن جي حوالي سان الڳ ڪري رکيو ويو هو جنهن ڪري ڪتابن جي چونڊ آساني سان ڪري سگھجي ٿي.اداري جي سيل اسسٽنٽ بشير احمد عمراڻي ٻڌايو ته سنڌي ادبي بورڊ ٻاراڻي ادب لاءِ تقريبن گذريل 50 سالن کان ماهوار گُل ڦُل رسالو هلائي پيو ان کان علاوه عورتن لاءِ 1990ع کان وٺي ماهوار سرتيون رسالو هلايو وڃي پيو.

دُرِشهوار مرزا ريڊيو حيدرآباد جي شعبـءِ موسيقيءَ ۾ خدمتون

دُرِشهوار مرزا

رول نمبر: 2K16-MMC-19

ڪلاس: ايم اي پريويس

فيچر  :ريڊيو حيدرآباد جي شعبـءِ موسيقيءَ ۾ خدمتون

       

          ريڊيو حيدرآباد جي شعبـءِ موسيقيءَ ۾ خدمتون

جڏهن بـ اوائلي ميڊيا جو لفظ سامهون ايندو تـ پرنٽ ميڊيا ۾ اخبار ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا ۾ سڀ کان اول ريڊيو جو نالو اڀري سامهون ايندو. ريڊيو مارڪونيءَ جي ايجاد آهي ۽ رڪارڊنگ مشين ايڊيسن جي ايجاد.. جنهن بلب ايجاد ڪيو هو. ان سڀ کان پهرين اِن مشين تي پنهنجو، ۽ پوءِ جارج برنارڊ شاھ ۽ لينن جو آواز بـ رڪارڊ ڪيو. گڏو گڏ 1940 ڌاري ٻي جنگ عظيم ۾ جپان جي شهرن هيرو شيما ۽ ناگاساڪيءَ تي جيڪي آئٽم بم اڇلايا ويا، انهن جي آواز بـ رڪارڊ ڪيو ويو.

ننڍي کنڊ ۾ يعني انڊو پاڪ ۾ ريڊيو براڊڪاسٽنگ جي ابتدا 1927 کان شروع ٿي ۽ ابتدا ۾ بمبئي، ڪلڪتي، ڍاڪا، لاهور ۽ پشاور وغيره ۾ ريڊيو اسٽيشنون قائم ٿيون، جيڪي براھراست Direct+)) نشريات ڪنديون هيون. 1902 کان ڪلڪتـ ۾ رڪارڊنگ مشينون آيون تـ، آواز بـ رڪارڊ ٿيڻ شروع ٿيا.

سنڌ صوبي ۾ اهڙي براڊڪاسٽنگ يا ريڊيو اسٽيشن 14هين آگسٽ 1948 تي شروع ٿي. بعد ۾ 17هين آگسٽ 1955 تي پڪي قلع لڳ، هومسٽيڊ هال ۾ ريڊيو حيدرآباد جو آغاز ٿيو، جتان سنڌيءِ ۾ راڳ رنگ جا پروگرام شروع ٿيا، ان لاءِ پهريون پهريون سنڌي پروڊيوسر، جيڪو مقرر ٿيو، اُن جو نالو هو ايم بي (محمد بخش لغاري) ۽ جيڪي سازنده ڪراچي مان حيدرآباد آيا، انهن جا نالا هئا ماسٽر محمد ابراهيم ۽ استاد محمد جمن، پوءِ اهڙن موسيقارن ۾ غلام نبي عبدالطيف ۽ موسيقار استاد نياز حسين ۽ فيروز گل جو نالو بـ شامل ٿيو.

ريڊيو حيدرآباد تان موسيقي جا پروگرام شروع ٿيا تـ، ريڊيو حيدرآباد، سنڌ جي درگاهن تي صُوفي راڳ ڳائيندڙ فنڪارن کي ريڊيو تان متعارف ڪرائڻ جو سلسلو شروع ڪيو. اهڙن فنڪارن ۾ فقير عيسيٰ درگاھ مخدوم نوح هالا تان آيو، فقير عبدالغفور درگاھ سچل سر مست تان، ڍول فقير درگاھ منٺار فقير تان آڻي متعارف ڪرايا ويا، پوءِ ريڊيو حيدرآباد جي شعبـءِ موسيقيءَ ڪوشش ڪري سنڌ جي شاعرن جي لکيل واين ۽ ڪافين کي ڳارائڻ جو سلسلو شروع ڪيو ۽ جن شاعرن جون ڪافيون، استاد محمد جمن، محمد ابراهيم شيلا مھتاڻي، حسين بخش خادم کان ڳارايون ويون انھن جا نالا ھئا.. مصري شاھ بيدل ۽ بيڪس فقير، روحل فقير، سچل سر مست، ۽ مخدوم طالب الموليٰ. واين ڳارائڻ جي سلسلي ۾ محترم روبينـ صاحب جون خدمتون حاصل ڪيون ويون. جنهن شاھ لطيف جي سورمين سسئي، مومل، نوري، سورٺ، ليلا، سھڻي ۽ مارئي بابت وايون ڳايون، تـ روبينـ صاحبـ نھايت مقبول فنڪاره بنجي وئي. گڏوگڏ مرد گلوڪارن ۾ ريڊيو حيدرآباد محمد يوسف، علڻ فقير، حسين بخش خادم سينگار علي سليم وحيد علي ۽ ان کان پوءِ ذوالفقار علي، مظهر حسين ۽ ٻين بـ لاتعداد فنڪارن کي متعارف ڪرائڻ جو سلسلو شروع ڪيو. جن وڏو نالو پيدا ڪيو ستر واري ڏهاڪي ۾ ريڊيو حيدرآباد ساري سنڌ ۾، شھر شھر ۽ ڳوٺ ڳوٺ وڃي، نوان آواز تلاش ڪيا ۽ انھن جا مقابلا ڪرايا، جن مان زرينـ بلوچ، زيب النساءِ، امينـ زينت صديقي ۽ عزيزه سومرو وغيره جھڙيون فنڪارائون سامهون ايون. 1967 ۾ ‘ڀالوا’ ۾ مارئي جو ٿر ۾ ميلو ٿيو تـ، ريڊيو حيدرآباد جا آفيسر اُتان ٻـ املهـ فنڪار چونڊي آيا. مائي ڀاڳي ۽ مراد فقير جن لوڪ گيت “چرمي” رڪارڊ ڪرايو ۽ گڏوگڏ مائي ڀاڳيءِ جي آواز ۾ کڙي نيم ڪي نيچي، تار منجھان ترندي اچي، ڀٽ جا ڀٽائي ۽ ٻيا بـ ڪئي      لوڪ گيت رڪارڊ ٿي نشر ٿيا، تـ بي حد مقبول ٿيا. ^{ڪلاسيڪل} انداز ۾ ڪافي ڪلام ڳائيندڙن ۾ استاد منظور علي خان، استاد گلزار علي خان جا ڪلام رڪارڊ ٿيا، زيب ميمڻ ۽ زرينـ بلوچ صاحبـ لوڪ گيتن سان گڏ ‘سھرا’ بـ پنهنجي آواز ۾ رڪارڊ ڪرايا ۽ ريڊيو حيدرآباد جي پروڊيوسرن ايم . بي لغاري، خواجـ امداد غلام حسين شيخ، محمد انور بلوچ جهانگير قريشيءِ، نصير مرزا وغيره اُهي رڪارڊ ڪري نشر ڪرايا تـ، سڄي سنڌ جي ماڻهن ۾ ڏاڍا مقبول ٿيا. خاص ڪري..

               مور ٿو ٽلي             زرينـ بلوچ

               پيرين پوندي سان       روبينـ 

               همرچو                  دين محمد شيخ ۽ زرينـ بلوچ

              ڇوٿي ڄڻيئي             زينت صديقي

              ھور وھيوڙي ھور     عزيزه سومرو

 1972 ۾ ريڊيو حيدرآباد جي شعبـءِ موسيقي عابده پروين صاحبـ کي متعارف ڪرايو جنهن نهايت جلد، ايترو شهرت ماڻي ورتي، جو هاڻي هُوءَ صوفي موسيقي جي آسمان جو جرڪندڙ سج بنجي چڪي آهي ۽ اڄ سندس شمار، مقامي ۽ قومي بدران، بين القوامي فنڪارائن ۾ ٿئي ٿو. گلوڪارن سان گڏ ريڊيو حيدرآباد شعبـءِ موسيقيءَ، مصري خان جماليءَ خميسي خان ۽ الھـ بچائي کوسي جھڙا الغوزه نواز متعارف ڪرايا. گڏوگڏ بوڙينڊا ساز تي مير محمد لنڊ، چنگ تي عبدالڪريم بلوچ، نڙ بيت تي ساجن چانگ، بينجو    تي بلاول بينجو نواز جھڙن فنڪارن کي پڻ متعارف ڪرايو ويو. ريڊيو حيدرآباد جي هن شعبي جي خدمتن جو سفر اڄ بـ جاري آهي جتان تازو اقرار وحيد علي، ضامن علي، امبر مهڪ، تاج مستاني، ديبا سحر ديبا ڪنول، ڪوثر مائي ۽ خاص ڪري صنم مارئي جهڙا فنڪار ۽ فنڪارائون متعارف ٿي چڪا آهن جن پنهنجي بنيادي اداري يعني ريڊيو حيدرآباد کان سواءِ سنڌ پاڪستان ۽ دنيا ۾ بـ پنهنجو نالو چمڪائي ڇڏيو آهي. تاج جويي هي سچ ئي تـ چيو آهي..

       ڏات جي ڏيھـ ۾، رات ٿيڻي نـ آ،

      گيت سنگيت جي، مات ٿيڻي نـ آ،

  

ڪوٽ ڏجيءِ قلعو ۽ ان جو پس منظر ..امتياز عباسي

               ڪوٽ ڏجيءِ قلعو ۽ ان جو پس منظر

     فيچر           تحرير....امتياز عباسي          رول نمبر 28

اوائلي دور م جڏهن انسان غارن ۾ رهندو هو تڏهن هو خونخوار جهنگلي جانورن جي خوف کان غارن اندر لڪي ان جي منهن کي وڻن جي ٽارين يا وڏن پٿرن سان ڍڪي ڇڏيندو هو.

انسان جڏهن بعد ۾ پوک ڪرڻ شروع ڪئي تڏهن هو گروهن جي شڪل ۾ رهڻ لڳو هن ڳوٺ ۽ گهر آباد ڪرڻ جو رواج پيو هڪ ٻئي جي ويجهو هن ڪري هن جا پاڻ ۾ جھيڙا،جهڳڙا شروع ٿيا ويا. جنهن ڪري هنن کي نون هٿيارن تيرن،تلوارن سان گڏ، بچاءُ لاءِ ڍالن، لوڙهن ۽ ڪوٽن جي ضرورت محسوس ڪئي.

سنڌ ۾ ٻين ڪوٽن وانگر، ڏجيءِ جو ڪوٽ بـ ٽالپرن جي دور ۾ ٺاهيو ويو ڪلھوڙن کان پوءِ ٽالپر پوءِ سنڌ جا حڪمران ٿيا  تـ سنڌ ڪلهوڙن يا ان کان اڳ هڪ سڄو ملڪ هو پر ميرن ان کي ٽڪرا ٽڪرا ڪري ڇڏيو.مرزا قليچ بيگ لکيو هو تـ ميرن سنڌ کي ست حصن ۾ ورهايو هو.

ميرن جي سنڌ جي ورهاڱي ۾ خيرپور جو علائقو مير سهراب خان کي حصي ۾ آيو.مير سهراب خان 1775ع ۾ شاڪر خان جي گهر ۾ پيدا ٿيو.

ڪوٽ ڏجيءِ جي اڏاوت ۽ سنڌ جي ٻين قلعن کان مختلف قلعو؛

ڪوٽ ڏجي جو قلعو خيرپورميرس کان ڏکڻ طرف ويهن ڪلو ميٽرن تي اتر،اوڀر قومي شاهراھ تي هڪ ننڍڙي ٽڪري تي آهي اهي ٽڪريون وارياسي چن جي پٿرن جو آهن.ڪوٽ ڏجي جي تعمير لاءِ چون ٿا تـ جنهن زماني م ٿر، جوڌپور ۽ جيسلمير رياستن ۾ ڏڪار پيو هو ان جو سرحدون جئين تـ خيرپور رياست سان گڏيل هيون. تنهن ڪري بک ۽ بيروزگاري جا سٽيل لوڪ هن طرف هليا آيا ميرن ٿرين جي مجبوري جو فائدو وٺي ڪوٽ ڏجي شهر اندر ئي هڪ ٽڪري تي ئي ڪوٽ اڏاوت سروع ڪرائي ۽ ڪوٽ جي ڪمائيندڙن کي پورهيي جي بدلي  هر روز جوئر هڪ ماني ڏيندا هئا اهڙي طرح 1795ع ۾ مير سهراب خان جي تعميرات جي وزير سرائي محمد صالح زهري جي نگراني هيٺ جوڙي راس ٿيو.

ڪوٽ ڏجيءِ جو قلعو زري گهٽ ترشول جهڙي شڪل جو ٺهي ٿو هي ترشول نما قلعو چن جي پٿر واري ٽڪري تي ٺهيل آهي. هي سڄو ڪوٽ پڪن سرن جو جڙيل آهي تمام گهٽ انداز ۾ پٿر جو استعمال ڪيو آهي  سرن جو گهڻو استعمال جو اهو سبب ٿي سگهي ٿو تـ سرن وارو ڪم پٿر کان سستو ۽ سولو آهي سر هر هنڌ ٺاهي سگهجي ٿي پر پٿر ڍوئڻو پوي ٿو ، سر جي بناوٽ مهل ان جي خوبي خرابي چڪاس ڪري الڳ ڪري سگهجي ٿي، سر جي هڪ شڪل رکي ان جون ڪنڊون تيز ۽ پاسا لسا رکي سگهجن ٿا. ڪوٽ ڏجيءِ قلعي اڏيندڙ ڪاردانن اهو ڪارڻ ذهن رکي ڪري آس پاس پٿرن جي موجودگي باوجود سرون ڪتب آنديون آهن.سرن جي استعمال کان سوءِ ڪوٽ جي اڏاوت ۽ بچاءُ بندي لاءِ ٽن ڳالهين جو خاص خيال رکيو ويو آهي هڪ تـ ڪوٽ کي ٽي دفاعي لائنون ڏنيون ويو آهن ٻيو تـ ڪوٽ هيٺ کان مٿي اُڀو ٿيندو وڃي ٿو ٽيون ڪوٽ جئين مٿي پنڌ ڪندو وڃي ٿو تـ سوڙهي شڪل اختيار ڪندو وڃي ٿو.

ان کان سوءِ ان ڪوٽ جي هڪ اها بـ خصوصيت آهي تـ اهو قدرتي اڀ ڪپرن تي اڏيل آهي پاسي کان لشڪر جي صورت م چڙهي اچڻ ناممڪن آهي جيڪڏهن لشڪر مٿي چڙهي بـ اچي تـ بـ ان تي پير ڦٻائي وڙهڻ مشڪل آهي جيڪڏهن ماڻهو ديوار تي تائين پهچي وڃي تـ بـ اُڀين مضبوظ ديوارن تائين رسڻ لاءِ سر جي بازي لڳائڻي پوندس،قلعي ۾ داخل ٿيڻ لاءِ صرف هڪ ئي رستو آهي اهو مکيـ دروازي وارو جنهن جي ذريعي ئي اصل قلعي ۾ گهڙي سگهجي ٿو،اصل قلعو بـ ٽين دروازي کان پوءِ شروع ٿئي ٿو جيڪو قلعي جو وڌ ۾ وڌ مٿانهون حصو آهي.

ان قلعي جي وڏي خوبي اها آهي جو اهو ٽڪري جي شڪل مطابق نـ آهي ڇو تـ ٽڪري جا ڪجھ اھڙا هنڌ بـ آهن جتان قلعي کي وڌائي سگهجي پيو پر ائين نـ ڪيو ويو، لڳي ٿو تـ ڄاڻي واڻي قلعي جي شڪل اهڙي رکي وئي آهي اهو خاص ڪري توپ جي گولي جي فائر کان بچڻ لاءِ ٺاهيو وئي آهي.جنگي حڪمت عملي مطابق قلعي جي ديوار ۽ حصا اهڙِي نموني ٺهيل آهن جيڪڏهن ان تي گولي بازي ڪئي وڃي تـ گولو اندر ڪرن بدران ٻاهر وڃي ڪرندو اهڙي نموني قلعي کي نقصان گهٽ آهي

مير سهراب خان (1803_1830ع) ڪيترائي سال ان قلعي ٺهرائڻ ۾ لڳايا، ان مان محسوس ٿئي ٿو تـ ايترا سال ان ڪري ورتا ويا هئا تـ جيئن ڪم منصوبي ۽ هوشياري سان ڪيو وڃي.هي ڪوٽ خالص فوجي،دفاعي،انتظامي ڳالهين سواءِ سپاهين جي رهائش طور بـ مخصوص هو. هڪ سپھ سالار جي هيٺ پنج سوء سپاهين جو جٿو ۽ سوء کن توپون برجن تي نصب هيون.

قلعي جي اصل رهائش تي پهچڻ لاءِ ٽن شاهڙ دروازن مان گذري اچڻو پوي ٿو.قلعي جو شاهي دووازو دفاع لاءِ ٺهيل هي دروازو انجنيئرنگ جو ڪمال آهي دروازو ڏکڻ منهن نهايت پختي ڪاٺ جو جوڙيل آهي جنهن کي هاٿين جي حملي کان بچاءَ لاءِ 234 نوڪدار ڪل پڻ لڳايا ويا آهن جن جون چنهبون ٻاهر نڪتل آهن، در جي ڊيگھ 15 فٽ ساڍا 9 انچ ۽ ويڪر ڏھ فٽ آهي ان دروازي جي پيشاني تي  هي مهر لڳل آهي جنهن تي لکيل آهي

           قلع احمد اباد برسنگ است  دل دشمنان ازو تنگ است

ترجمو؛   احمد آباد جو قلعو پٿر آهي دشمنن جي دل ان کان تنگ آهي .

ٻيو دروازو بـ ڪافي ڀاري ڀرڪم آهي ان جي چوڦير بـ مارا ٺهيل آهن ان دروازي جي بناوٽ نـ ساڳي نموني پختي ڪاٺ جي آهي جنهن ۾ ٻـ سوء اٺ لوها چنهنبدار ڪل لڳل آهن در جي اوچائي تيرهن فٽ آهي در اندر سپاهين جي ويهڻ لاءِ دڪا ۽ ڪمرا ٺهيل آهن

ٽيون دوازو جي مٿان هي لکيل آهي تـ “جيڪو اندر داخل ٿئي سو سڀ لاڳاپا لاهي”.

اصل ڪوٽ ٽئين دروازن بعد شروع ٿئي ٿو هيٺين سطح وارن برجن،ديوارن ۽ دروازن وارو سارو ٽڪساٽ صرف ان حصي جي دفاع لاءِ ڪيو ويو آهي ڪوٽ جي ان حصي جي شڪل ذري گهٽ ويٺل اُٺ سان مشابهت رکي ٿي اُٺ جي ڳچي جيان قلعي جي اترين ڪنڊ نڪتل آهي ڪوٽ جو وچ ٿوهي جيان ظاهر بيٺو آهي اهڙي طرح ان حصي جو اولهائون  حصو بـ اٺ جي پڇ واري اُڀار جيان اڀريل نظر اچي ٿو.ان حصي ۾ ڪوٽ جا سڀ مشهور برج،باروت خانو،تلاءُ،حرم،جيل،تخت ۽ سپاهين وغيره جي رهن جون جايون اچي وڃن ٿيون.

برج...

سڄي ڪوٽ ۾ پنجٽيھ کن ننڍا وڏا برج آهن  ڪوٽ ڏجي قلعي جي هر برج کي بـ اسان چئن حصن ۾ ورهائي سگهون ٿا سڀ کان هيٺانهين وارو حصو برج جا جا پير آهن هي ڊگهي ۾ ۾ ڊگهو آهي ان ۾ مٿان ٻئي حصي ۾ بئرڪ،ڪمرا،غلام گردش اچن وڃن ٿا ٽئين حصي تي اصل مورچو يعني برج جو پليٽ فارم آهي برج جي آخري حصي ڪنگريون آهن ڪن برجن جون ڪنگريون ايڏيون تـ خوبصورت آهن جو پري کان ڄڻ گلاب جون ٽڙيل پنکڙيون ٿيون لڳن.ڪوٽ ڏجيءِ قلعي ۾ انهن برجن ۾ ڪجھ شاهي ۽ مشهور برج آهن.

فتح ٺل...

فتح ٺل ٽئين دروازي جي پويان ۽ مٿان جڙيل آهي فتح ٺل برج هيٺان موڪرو ۽ مٿان سوڙهو آهي ان برج ڪري سڄي ڪوٽ جي خوبصورتي ۾ اضافو اچي ويو آهي ڪوٽ جي هر ڪنڊ آساني نظر رکي سگهجي ٿي  منجهس خوبصورتي لاءِ رنگين گلڪاري ٿيل آهي هي برج فتح ٺل جي نالي سان مشهور آهي يعني ڪوت جي فتح صورت ۾ فاتح فوج پنهنجو جهنڊو ان برج تي چاڙهي سوڀ اعلان ڪندي هئي

صفن صفا،ملڪ ميدان برج

هي قلعي جي اولهائين پاسي جي آخري ڪنڊ تي گولائي تي ويڪرو برج آهي ان جو نالو صفن صفا ۽ ملڪ ميدان ان ڪري پيو جو ان تي ڪنهن دور ۾ ان تي ٻـ توپون صفن صفا ۽ ملڪ ميدان رکيل هونديون هيون جن ڪري ان اهو نالو پيو.

شهيد بادشاھ برج

هي سهڻو برج قلعي اتر اولھ ٻانهين ۾ سپر هاءِ وي جي پاسي آهي هن شاهي برج جي پيرن ۾ هڪ شهيد بادشاھ جي چوءڪورو مزار آهي  ان مان لڳي ٿو تـ ٽڪري جو اهو حصو بـ قلعي ۾ شامل ڪري سگهجي پيو يا وري ائين بڱ ٿي سگهي ٿو اهو پير قلعي کان اڳ ئي اُتي موجود هو ان مزار جي موجودگي جي ڪري ئي برج جو نالو رکيوويو.

جيسلمير برج

هي برج ڪوٽ جي اوڀر ڪنڊ تي آهي ان جو رخ جيسلمير طرف هوئڻ ڪري مٿس نالو رکيو ويو ان برج جي خاصيت هي آهي تـ هن برج تان سڄي ڪوٽ ڏجي شهر تي پکي وانگي نظر اڏائي سگهجي ٿو ان برج ڀرسان ئي اڇي پٿر جو هڪ خوبصورت تخت رکيل آهي

مريم برج

ان برج تي ڪنهن زماني ۾ مريم توپ رکيل هئي جيڪا هاڻي خيرپور شهر ۾ نيشنل هاءِوي  جي هڪ چوڪ تي رکيل آهي

غلام گردش،فيصل،بئرڪ

هر ڪوٽ ۾ ديوار جي اندرين پاسي چوڪي ۽ نگاھ داشت لاءِ غلام گردشون ٺهيل هونديون آهن جيئن تـ قلعي جي ديوار ميدان کان بلند ۽ ماڻهو جي قد کان وڏي هوندي آهي ان ٻاهرين ديوار جي مضبوطي ۽ مٿين حصي تي پهچڻ اندران متي وغيره سان مضبوط دڪا ٺاهيا ويندا آهن جن کي فصيل سڏيو ويندو آهي ٻين قلعن جيئن رني ڪوٽ، عمر ڪوٽ ۾ بـ ديوار سان گڏ فصيل کي سرن، گاري ۽ مٽي سان ڀريو ويو آهي پر ڪوٽ ڏجيءِ قلعي جي خوبي آهي تـ ان فصيل کي ڀراءُ لاءِ سرون ۽ مٽي ڪتب آڻڻ بجاءِ فصيل جو هيٺيون حصو ڪمرن ۽ بئرڪ وانگر ٺاهيو ويو آهي ان لاءِ فصيل کي ٻن مقصدن لاءِ استعمال ڪري  سگهجي ٿو هيٺيون حصو رهائش طور ۽ مٿين حصو چوڪيداري لاءِ ڪتب اچي سگهي ٿو.

حرم

ميرن جو حرم الڳ ٿلڳ هڪ مستطيل جاءِ آهي جنهن ۾ اڱڻ،ورانڊو، اندر هڪ هال ۽ ٻـ کن ڪمرا آهن جاءِ جون ڀتيون مضبوظ ۽ موڪريون آهن جن تي ميٽائي رنگ ٿيل آهي ڪمري اندر مختلف رنگ ۽ گلڪاري  ٿيل آهي رهائشگاھ ۾ مغل طرز جي ڪاٺ جو ڪم ۽ در ديوارن تي بـ دلڪش گل ٺهيل آهن حرم جي ڊيگھ 40 ۽ ويڪر 20 فٽ کن ٿيندي.

جيل

ڪوٽ ۾ جيل ڪافي وڏو آهي جنهن ۾ قيدين کي کاڌو اڇلائي ڏنو ويندو هو ان دور جي سخت قيد خانو چئي سگهجي ٿو.“اڙي چاڙهيوس ڪوٽ تي”  ميرن جو اهو حڪم ماڻهون لاءِ ڄڻ تـ موت جو پروانو هو موت تـ آسان آهي پر ڪوٽ ڏجي جي قلعي اندر کڙيون رڳڙي مرڻ بدترين موت هو خيرپور جا مير جنهن کي هي سزا ڏيندا هئا قيدي تـ ڄڻ جيئري ئي موت سان لائون لهندو هو ميرن لاءِ مشهور هو تـ ميرن جي پوئرن مان جڏهن ڪو تخت تي وهندو هو تـ کيس ڪنهن جهوني قيدي جي يادگيري ڏياري ويندي هئي تـ چوندو هو “ان کي رهڻ ڏيو  اها اسان جي وڏن جي نشاني آهي

تخت

هي تخت ڪوٽ جي آخري ڇيڙي تي جيسلمير ٺل جي ڀرسان آهي ان پٿر جي خوبصورت تخت تي ويهي والي رياست، عيد برات يا ڪنهن وڏي ڏينهن تي درٻار لڳائيندو هو ۽ ڪن اهم فيصلن جو اعلان ڪندو هو ڪوٽ ڏجي قلعي جي تخت جا ٿنڀا بـ قسم ۽ سينگار مطابق ڪارنٿين سان مشابھ آهن ڪارنٿين ٿنڀن جي خاص ڳالھ اها هوندي آهي جو مٿيون حصو (ڪيپيٽل) تختي جي شڪل وانگر هوندو آهي ۽ اها تختي هيٺان وڻن ۽ ٻوٽن جي پنن سان سينگاريل هوندي آهي

ڪارنٿين محاوري جي پويان هڪ ڏند ڪٿا آهي تـ “ ڪارنٿين جي معصوم نينگري مري وئي، نينگري جي ماءُ سندس سڀ رانديڪا  زيور هڪ ٽوڪري ۾ وجهي زمين پوري ان مٿان سرون ڏئي ڇڏيون، جيئن رانديڪا ۽ زيور هوا جي زور تي اڏي نـ وڃن اها ٽوڪري اتفاق سان يونان ٻوٽي اڪنٿس جي پاڙ مٿان پوري وئي ڪجھ وقت تـ سر ان ٽوڪري کي دٻائي رکيو پر بهار جي مند ۾ جڏهن ٻوٽي ڦٽڻ شروع ڪيو تـ ٽوڪري ۾ رکيل زيور ۽ رانديڪا بـ وڻ جي شڪل ۾ ظاهر ٿيا اهڙي طرح ان ڏندڪٿا سان وابسط محاورو ڪارنٿين،ٿنڀن جي طرز م شامل ٿي ويو.

امتياز عباسي ايم اي پريويس

رول نمبر 2

Practical work carried under supervision of Sir Sohail Sangi at Department of Media & Communication Studies, University of Sindh, Jamshoro

عبدالغفار,شهري ۽ ڳوٺاڻي زندگي گذاريندڙ ماڻهن جو احوال

شهري ۽ ڳوٺاڻي زندگي گذاريندڙ ماڻهن جو احوال

عبدالغفار وڌو

رول نمبر 02

ايم.اي.پريويس

          چيو وڃي ٿو ته هر ماڻهو جو زندگي گذارڻ جو طور طريقو پنهنجو هوندو آهي، پر ڪنهن جي زندگي هڪ بند ڪتاب جيان هوندي آهي، جيڪا گذرندي رهندي ته آهي، پر ان جو سفر ڪڏهن به ختم ٿيڻ جو نالو ئي ناهي وٺندو، هو ڪرڻ ته گهڻو ڪجهه چاهيندو آهي پر افسوس وقت ان کي اهڙي حالتن ۽ سوچن جي پهاڙن اڳيان بيهاريندو آهي، ته هو ازخود نماڻو ٿي پوندو آهي ۽ آخر ڪار هن دنيا جي ماڻهن مان مليل ڏکن ۽ تڪليفن کي پنهنجي سيني ۾ سمائي هر روز مرندو رهندو آهي ۽ وري ڪنهن جي زندگي هڪ کليل ڪتاب جيان هوندي آهي، جنهن جي زندگي هڪ خوشبودار گل جهڙي گذرندي آهي، جنهن جو خوشبو هر شخص حاصل ڪرڻ چاهيندو آهي، اهڙي ماڻهو جي زندگي هر انسان کي نصيحت جو نياپو ڏيندي آهي، چوڻ جو مقصد ته هن دنيا ۾ هر انسان جي زندگي ان غزل جهڙي هوندي آهي، جنهن جي هر سٽ جو مطلب ۽ انداز بلڪل الڳ هوندو آهي، جنهن کي پڙهڻ جو شوق ته هر شخص رکندو آهي ته پر افسوس جو ان جو مطلب هر ڪنهن جو پنهنجو پنهنجو هوندو آهي، ساڳئي طرح شهري توڙي ڳوٺاڻي زندگي گذاريندڙ ماڻهن جي زندگي به ڪجهه اهڙي نموني جي هوندي آهي.

          شهري زندگي کان ڳوٺاڻي زندگي تمام گهڻي بهترين هوندي آهي، جيتريقدر ٻهراڙين ۾ شهرن جي بنسبت سهولتون تمام گهٽ هونديون آهن، پر ڳوٺن ۾ صاف ۽ سٿري آبهوا ۽ تازو کاڌ خوراڪ اتان جي ماڻهن کي صحتمند بڻائي ٿو، جنهن ڪري اتان جا ماڻهو تندرست هوندا آهن، اهي ڪيترائي ڪلوميٽر پنڌ ڪندا آهن ۽ تمام گهڻي محنت ڪندا آهن، جنهن جي ڪري هو شهر جي ماڻهن جي مقابلي ۾ تمام گهڻا صحتمند هوندا آهن، اڪثر ڪري ٻهراڙي جا ماڻهو پنهنجي زندگي جي گذر سفر لاءِ چوپايو مال پالڻ، ٻنين جو ڪم ڪرڻ ۽ مزدوري وغيره ڪندا آهن، ڪچي آبادي وارن علائقن جي ماڻهن جي زندگي ۽ رهڻي ڪهڻي شهر جي ماڻهن کان تمام گهڻي مختلف هوندي آهي، ڳوٺن ۾ اڪثر ماڻهو کاڌي پيتي ۾ لسي، مکڻ، کير ۽ سايون ڀاڄيون جام استعمال ڪندا آهن، ڪپڙي ۽ لٽي ۾ مرد ۽ ٻار شلوار ۽ قميص پهريندا آهن ۽ عورتون وري گهگها، شلوار، قميص ۽ رئو پڻ اوڍينديون آهن، اڪثر عورتون پنهنجي گهرن ۾ ڪم ڪنديون آهن، پر پنهنجي مردن سان گڏ ٻاهر جو ڪم پڻ ڪنديون آهن، جيئن ٻنيون ڪرڻ، گاهه ڪٽڻ، رونبون ڪرڻ ۽ ٻيا ڪيترائي ڪم ڪنديون آهن، هنن جي رهڻي ڪهڻي پڻ سادي قسم جي هوندي آهي، هو اتي منهن جا، ڪچين سرن جا گهر اڏي ويهندا آهن ۽ هنن جا جيڪي ننڍا ٻار هوندا آهن اهي پڻ والدين جي مدد ڪرڻ ۾ فخر محسوس ڪندا آهن، ڪجهه ڏينهن پهريان جي ڳالهه آهي ته منهنجي ملاقات ڪجهه ڳوٺاڻن سان ٿي، جڏهن مون انهن کان هڪ سوال پڇيو ته ”  ڳوٺن ۾ رهڻ صحيح آهي يا شهرن ۾ “ ؟ ان جي جواب ۾ انهن جو چوڻ هيو ته ڳوٺن جي زندگي شهري زندگي کان ڪجهه نه ڪجهه صحيح آهي ڇو جو ڳوٺن ۾ خالص کاڌا ۽ تازيون ڀاڄيون ملن ٿيون، جنهن جي ڪري بيماريون تمام گهٽ ٿين ٿيون ۽ ماڻهو اڪثر تندرست رهن ٿا ۽ ان سان گڏو گڏ شهرن ۾ گاڏين، فيڪٽرين ۽ ٻين مشينن جو آواز ۽ ان مان نڪرندڙ بيڪار مادا انسان کي تمام گهڻو بيمار ڪن ٿا اهو ئي سبب آهي جو اسان ٻهراڙي کي وڌيڪ سمجهون ٿا بنسبت شهر جي.

          هاڻي ڳوٺاڻي آبادي جو اڌ کان وڌيڪ حصو شهري آبادي ڏانهن رخ ڪرڻ لڳو آهي، ڇو ته ٻهراڙي وارن علائقن ۾ سهولتون نه هجڻ جي برابر آهن، جنهنڪري هر ٻيون، ٽيون ماڻهو شهرن ۾ رهڻ لاءِ شهرن ۾ رهڻ لاءِ رخ ڪن ٿا، جيئن بجلي، گئيس، اسپتالون، پاڻي، تعليم ۽ روزگار جا اهم مسئلا پيش اچن ٿا، انهن مان جيڪڏهن هڪ يا ٻه نه هجن ته به انسان زندگي گذاري سگهي ٿو، پر جيڪڏهن انهن سڀني مسئلو درپيش اچي ته پوءِ مجبوري ۾ انسان شهرن ڏانهن رک ڪرڻ تي مجبور ٿيون وڃن، هن وقت ٻهراڙي ۾ 30% ماڻهن جي آبادي آهي ۽ 70%  ماڻهن جي آبادي شهرن ۾ رهڻ تي مجبور آهي، شهري زندگي گذارڻ ماڻهو ڏاڍا سکيا هوندا آهن، ڇو ته انهن کي هر اها سهولت ملندي آهي، جيڪا انهن جي ضرورت آڌار هوندي آهي، جيئن تعليم، صحت، پاڻي، گئيس، بجلي ۽ روزگار جا سڀ مسئلا حل ٿيو وڃن اهو به ٿوري وقت ۾، شهر جي رهڻي ڪهڻي ۾ اڪثر ماڻهن وٽ پڪا ۽ صاف سٿرا گهر هوندا آهن، گهر اندر هر ٻيون ۽ ٽيون فرد پڙهيل لکيل هوندو آهي ۽ اڪثر شهرن ۾ کير، مکڻ، ڏهي ۽ سايون ڀاڄيون گهٽ پر فاسٽ فوڊ يعني مرغي، وڏو گوشت، تريل شيون وغيره کائڻ پيئڻ ۾ استعمال ٿين ٿيون، اڪثر بيماريون جام ٿين ٿيون، جنهن جا اهم ڪارڻ هي آهن، ته فيڪٽرين مان نڪرندڙ ناڪاره دونهون، اسپتالن ۾ ساڳيان اوزار استعمال ڪرڻ، گهر جو ڪچرو گهٽي ۾ اڇلائڻ ۽ گٽرن جو پاڻي گهٽين ۾ بيهڻ سبب ۽ ٻيا ڪيترائي ننڍا توڙي وڏا سبب شامل ٿيون وڃن، جنهن ڪري بيماري جو ڦهلاءَ تمام گهڻو آهي بنسبت ڳوٺن جي.

          ڪجهه ڏينهن پهرين مون ساڳيو ئي سوال ڪجهه شهر جي ماڻهن کان پڇيو ته ” ڳوٺن ۾ رهڻ صحيح آهي يا شهرن ۾ “؟ انهن جي بقول ته شهري زندگي بنسبت ٻهراڙي جي تمام بهترين آهي ڇو ته هتي اسان وٽ هر مسئلن کي منهن ڏيڻ تمام آسان آهي چاهي اهو مسئلو ڪهڙو به هجي ۽ هنن جو اهو به چوڻ هو ته هر انسان تعليم جي زيور سان خوبصورت لڳندو آهي، ڇو ته تعليم ئي هڪ اهڙو ذريعو آهي، جنهن وسيلي ماڻهو فرش تان عرش تي پهچيو وڃي، آئون سمجهان ٿو ته زندگي شهري جي هجي يا ڪنهن ڳوٺاڻي ماڻهو جي  ان کي بهترين بنائڻ لاءِ محنت هڪ اهم شرط آهي ۽ اسان جي معاشري ۾ ته هڪ وڏي بيماري هيءَ به آهي ته محنت ڪرڻي ڪجهه به نه آهي باقي ملي ته گهر ويٺي ايئن ڪرڻ سان بس پشتاءَ ۽ افسوس کانسواءِ ٻيو ڪجهه به نه ٿو ملي سگهي.

    

افضال شاہ گراؤنڈ

حور خان

ماس کمیونکیشن ڈیپارٹمینٹ

ایم ۔اے۔پریویس

رول نمبر:۔۷۲

فائیل:۔ فیچر

افضال شاہ گراؤنڈ

کھیل ایک ایسا شوق ہے جس سے کسی بھی طرح کا انسان لطف اندوز نا ہوا ہوایک نا ممکن سی بات ہے۔بچپن میں تو سبھی کھیلتے ہیں مگر کھیل کو اپنا پروفیشن بنانے والے لوگ کھیل کو صرف بچپن تک ہی محدود نہیں رکھتے بلکے پچپن تک اسے لطف اٹھاتے ہیں. ہائے !!کتنے خوش قسمت ہوتے ہیں ایسے لوگ۔۔۔

افضال شاہ گراونڈ ایک اسپورٹس وینیو اور اسٹیڈیم جو لطیف آباد یونٹ نمبر:۰۱ میں واقع ہے ۔افضال گراونڈ ایک بہترین کریکٹر افضال شاہ کے نام پے بنا یا گیا۔جو ۵۲ستمبر ۴۵۹۱ میں حیدر آباد میں پیدا ہوئے بہت کم عمر سے کرکٹ کھیلنے کے شوق سے وابسطہ افضال شاہ نے بہت جلد ہی اپنے بہترین کھیل کے ذریعے ترقی اور شہرت حاصل کی وہ ایک رائٹ ہینڈ بیٹس مین تھے اور فیلڈنگ پوزیشن ویکٹ کیپر تھی۔وہ ایک نہایت انسا نیت پسند انسان ہیں اور سننے میں آیا ہے کہ آجکل شدید بیماری میں مبطلہ ہیں۔چونکہ وہ خود ایک کھیل سے وابسطہ انسان ہیں تو اسی لئے انہوں نے حیدرآباد کے کھلاڑیوں کے لئے یہ گراونڈ بنوایا اور بہت ہی کم وقت میں اس معمولی گراونڈ میں بہت سی دلچسپ تبدیلیاں دیکھنے کو ملیں کچھ عرصے پہلے تک یہ گراونڈ خا صا معمولی سا تھامٹیالی زمین کھردورا فرش اور بغیرکسی باونڈری کے واقع تھاجس کی وجہ سے کچھ قبضہ گروپ نے اسکا فائدہ اٹھایا اور بڑی تصلی کے ساتھ گراونڈ کی کچھ فیصد جگہ پے چھو ٹی چھوٹی جھگیاں ڈال لیں جہاں رات رات بھر تاش کھیلے جاتے اور غیر اخلاقیاتی کام کئیے جانے لگے تھے شاہ صاحب کی سخت قانونی کاروائیوں کے بعدآخرکار ان لوگوں کو وہاں سے نکال دیا گیااور پھر گراونڈ میں مزید ترقیاتی کام کی شروعات کی گئی۔

مضبوط سریا استعمال کرکے باونڈریز بنائی گئیں وہاں کے کچیّ مٹیالے فرش پے گھا نس اگائی گئیں اور گراونڈ کے چار وں طرف سیٹیں لگائی گئیں اور ایک پچ بنائی گئی گراونڈ کو مکمل طور پے ایک اسٹیڈیم کی شکل دے دی گئی یہاں کرکٹ کے بڑے ٹارنامینٹس بھی ہوتے ہیں اسکولوں کالجوں کے سپورٹس ڈے بھی منعقد کئے جاتے ہیں گراونڈ میں ایک انڈور ایریہ بھی بنا یا گیا ہے جہاں گرلز اسپورٹس ہو تے ہیں بیڈمینٹن اور ٹیبل ٹینس جیسے انڈور گیمز کھیلے جا تے ہیں اور سب سے بہترین بات یہ ہے کہ عام لوگوں کی چہل قدمی کے لئے واکنگ ٹریک بھی بنایا گیا ہے صبح سویرے بوڑھے اور نوجوان وہاں چہل قدمی کرتے دکھائی دیتے ہیں اور شام میں بچوّں کی بڑی تعداد وہاں کرکٹ فٹ بال کھیلتے ہوئے دیکھنے کو ملتی ہے اور خواتین بھی اپنے دل و دماغ کو ترو تازہ کرنے وہاں موجود ہوتی ہیں مختلف کھا نے پینے کی چٹپٹی چیزوں کے ٹھئے وہاں ہوتے ہیں اندھیرا ہوتے ہی جگمگاتی ہوئی سرچ لائٹس کی روشنی ہری ہری گھانس پے پڑتی ہوئی کافی سکون بخشتی ہے۔کوئی بھی قومی یا مذہبی تہوار اس گراونڈ کی رنگینیوں چار چاند لگا دیتا ہے۔بسنت کو بھرپور طریقے سے اسی گراونڈ میں منایا جاتا ہے۔چودہ اگست پے بھی لوگ یہاں آتش بازیاں کرکے اپنی خوشی کا اظہار کرتے ہیں۔رمضان میں تراویح کے لئے استعمال کیا جا تا ہے اور عید گاہ بھی بنا ئی جاتی ہے عید کی نماز کے فوراً بعد گراونڈ میں ایک میلا لگ جا تا ہے جہاں کھا نے پینے کی چیزیں مختلف کھیل اور جھولے وغیرہ ہوتے ہیں چھوٹے چھوٹے بچیّ اپنے دوستوں کے ہمراہ آتے اور عید کی خو شیاں مناتے نظر آتے ایک شور شرابہ رونق یہ ساری چیزیں بڑا پیارا سا احساس جگا تی ہیں۔اسی طرح بڑی عید پے یہ گراونڈ قربا نی کے جانور باندھنے کے کام آتا ہے اور ان دنوں بھی یہ گراونڈ بڑی رونق کا محور بنا ہو تا ہے کچھ لوگ جانور خریدنے کی غرض سے وہاں موجود ہوتے ہیں تو کچھ لوگ بس جانوروں کو دیکھنے کے شوق میں وہاں مو جود ہوتے ہیں بلکہ یہی نہی اس گراونڈ کے سب سے مہنگے ترین جانور کے جلووں کو دیکھنے دور دور سے لوگ آتے ہیں کچھ لوگ اپنے اپنے جانوروں کی ریس لگواتے ہیں تو کچھ لوگ اپنے خوبصورت اور وزندار جانوروں کی نمائش کرتے نظر آتے ہیں اور یہی سلسلہ چاند رات تک چلتا رہتاہے اور پھر عید کی نماز کے بعد وہ سب جانور اسی گراونڈ میں ضبح کئیے جاتے ہیں۔

وہ نچلے طبقے کے لوگ جو کہ عالیشان اور مہنگے ریسٹارینٹس یا جگاہوں پے نہیں جا سکتیووہ کسی بھی تہوار پے یس گراونڈ میں لگے میلے اور اسکی رنگینیوں سے بھرپور فائدہ اٹھاتے ہیں اپنے بچوں کو خوش کرتے ہیں۔کھلاتے پلاتے ہیں اپنی چادر کت مطابق پیر پھیلاتے ہیں اور کسی نہ کسی صورت اپنے بچوں کو یہ احساس دلاتے ہیں کہ ہر خوشی ان کے لئے بھی ہے۔افضال گراونڈ ۰۱نمبر کے رہائشیوں کے لئے نہ صرف بطور پلے گراونڈ بلکہ ایک بہترین تفریح گاہ بھی ہیگراونڈ کی شہرت کی وجہ سے حیدرآباد لطیف آباد نمبر ۰۱ کا ایک واحد لینڈمارک ہے۔خاص طر سے بروز جمعہ اس گراونڈ میں انتہائی لوگوں اور بچوں کا ہجوم ہوتا ہے کیونکہ جمعہ کو وہاں لازمی کرکٹ میچ ہوتا ہے۔ چونکہ یہ گراونڈ کافی حد تک وسیع ہے توکرکٹ کے ساتھ ساتھ ایک طرف فٹ بال تو دوسری طرف بیڈمینٹن اور اسی طرح کے مختلف آوٹ ڈور گیمز کھیلے جا تے ہیں ایک ہی وقت میں۔تو یہ بات تہ ہے کہ گراونڈ کو کبھی بھی خالی نہیں پایا گیا۔حال ہی میں افضال گراونڈ میں۴۱یگست کے توسّس سے ایک فنکشن منعقد کیا گیا تھاجس میں بچیّ اور بڑے سب کے لئے مختلف طرح کے مقا بلے رکھے گئے تھے جیسے کہ مضمون رائٹنگ کے مقابلے ملی نغمے کے مقابلے تحر یک پاکستان پے تقریروں کا مقابلہ اور پاکستان آرمی کو خراج تحسین پیش کیا گیا۔

افضال شاہ جیسی سوچ ہر قابل انسان کو رکھنی چاہیئے جس طرح سے انہوں نے یہ گراونڈ بنا کے ایک عظیم شہری ہونے کا ثبوت دیا ہے ان کی یہ ایک نیکی بہت سے لوگوں کو خوشی فراہم کر رہی ہے اور آگے بھی کرتی رہے گی اسی طرح اور دوسرے شہریوں کو بھی ان سے سبق حاصل کرنا چا ہئے کہ کوئی بڑی امداد نہ سہی اپنی کسی معمولی سی کو شش سے ہی اپنے معاشرے یا پھرعلاقے والوں کے لئے امداد کریں تا کہ افضال شاہ صاحب کی طرح ان لوگوں کو بھی اچھّے الفاظوں میں یاد کیا جائے۔۔

طوطے کے فال

 Feature is always reporting based.  This is not feature

سنبل نذیر

طوطے کے فعال

طوطا ایک پالتو جانور ہے جسے انسان پال کر اپنی زندگی میں ایک بہترین دوست پاتا ہے بادشاہت کے دور سے لے کر آج تک طوطے کو لے کرانسانی زندگی میں بہت اہمیت حاصل رہی ہے یہ اہمیت زندگی میں ہی نہیں بلکہ کتب بھی محاورات کی صورت میں طوطے کو ملی ہے جیسا کے اپنے منہ میاں مٹھو بننا وغیرہ طوطے کو یہی نہیں بلکہ مغلیہ دور میں۔

بقول ویلسن گیبیسو طوطا حکم دیتا ہے ۔

روشن سبز پنکھ .مڑی ہوئی سرخ چونچ .براہ راست موقف مفبوط ٹانگوں اور مڑے ہوئے پنجوں والا یہ پرندہ ہونے کے باوجود اسے ٹرک آرٹ میں مصوری کے طور پر پیش کیا جاتا ہے اس کے سبز پر اور سرخ چونچ الگ شناخت کرتے ہیں۔

جانوروں سے ہونے والی بادشاہی میں ایک عقیدہ اعدادو شمار یہ بھی ہے کہ طوطا بات کرنے کی صلاحیت میں انسان منسلک ہے پرندے اطائر ہماری ثقافتی تاریخ کا حصہ ہے ہم اسکی طرف سے خوش ہورہے ہیں اور بہت سی تحریروں میں طوطے کے خیال انسانی حالت کی نمایُندگی کے لیے استعمال کیے جا رہے ہیں۔

مغلیہ دور میں حکمرانوں نے سازشوں اورراوبط پر نظر رکھنے کے لیے ان کے زنان خانہ میں ایک مغبر کے طورپر ایک طوطے کو برقرار رکھا راز کی ایک کنیز اوربھیدوں کا افسانے میں یہ ایک گارڈ کے طور پر کام کرتا ہے مغل حکمرانوں سازشوں اورروابط پر نظر رکھنے کے لیے ان کے زنان خان میں ایک مغبر کے طور پر طوطے کو برقرار رکھا جو غیرقانونی راوابط پرندوں کی طرف سے برآمد کیا گیا تھا۔

اسی طرح جسے طوطے انسانی زندگی میں آب(رونق دیتے) ہیں طوطوں سے منسلک قدیم کھیل طوطے کی فعال ہے جو کہ اپنے اندر ایک پوری دنیا سموےُ ہوے ہے کبھی یہ کھیل آبرہ خاک میں ملا دیتا ہے اور کبھی یہ کھیل زندگی میں چار چاند لگا دیتا ہے یہ کھیل کچھ اس طرح کھیلا جاتا ہے مالک اپنے سامنے کچھ لفافوں میں رقعے ڈال کررکھ دیتا ہیاور پھر پنجرے سے طوطے کو نکال کر ایک لفافا اٹھانے کی کہتا ہے اس فن میں طوطے کو مہارت حاصل بہ تربیت ہوتی ہے لفافا اٹھانے کے بعد فعال نکللوانے والے کو اس کی تقدیر کا حال سنایا جاتا ہے کہ اس کے ساتھ آیندہ کیا ہو نے والا ہے یا کیا ہوگا

کچھ لوگوں کی منشا کے مطابق نہ کھلے مثال کے طور پر کوی شخص جننا چاہتا ہے کہ اس کی شادی کب ہوگی؟ اور مٹھو میاں پنجرے سے نکلتے ہی لاٹھی کی آواز پر وہی رک جاتے ہیں جہاں مالک کی خواہش ہوتی ہے لیکن بظاہر یہ کہا جاتا ہے کہ بے چارہ مٹھو میاں اپنی مرضی کے مطابق لفافا اٹھا رہا ہے اور شادی کی فعال کچھ اس طرح نکل آے کہ شادی ہونے میں بہت وقت لگے گا تو فعال نکلوانے والا سارا غصہ میاں مٹھو اور میاں مالک پر نکال کر چلا جاتا ہے بھلا اس میں میاں مٹھو کا کیا قصور؟قصور تو اس مالک کا ہے جس نے رقعے میں شادی کے حوالے سے کوی اچھی بات لکھنے کے بجاے موڈ خراب کر دینے والی بات کر رکھ دی ہے لوگ کوسے گے ہی کیوں کہ وہ پیسے جو خرچ کرتے ہیں چاہے دس روپے یا سو روپے خرچ کیے جاے پیسہ تو پیسہ ہوتا ہے یہ تو شادی کا قصہ تھا لیکن کچھ قصے تو عام انسان کی سوچ سے بھی بالاتر ہوتے ہیں جیسے کے کل میرے ساتھ کیا ہوگا ؟میرے شوہر کا دوسری عورتوں کے ساتھ تو چکر نہیں ؟میں انٹرویو کے لیے جا رہا ہوں نوکری ملے گی یا نہیں؟بھلا میاں مٹھو کے ہاتھ میں ہی ایسے لوگوں کی تقدیر ہے تو لوگ اللہ کے سامنے جھکنے کے بجاے میاں مٹھو کے پاس فعال کھلواکر زندگی بسر نہ کریں بس ہر انسان کے اپنے عقیدے کی یا سوچ کی بات ہے

کچھ فعال کھلوانے والے تو محض دلچسپی کے لیے فعال نکلواتے ہے لیکن کچھ لوگ اسے جو آپا دھاپی میں مقصد حیات سمجھ بیٹھتے ہیں اور اس پر ہی عمل در آمد کر کے اپنی زندگی میں خود کو خود سے آنکھ کا کاجل کر دیتے ہیںیہ کھیل بعض اوقات سیانوں کو بھی ناک کے چنے چبوا دیتا اس لیے میری آرا یہی ہے کہ کسی بھی کھیل کو محض کھیل کے طور پر ہی کیھلا جاے نہ کہ اپنی زندگی داو پر لگانے کے لیے کھیلا جاے۔ 

میرپورخاص واٹر پارک

Was this topic approved like this? I do not think so.

فیچر

نام : محمد عمیر میرپورخاص واٹر پارک

رول نمبر : ۴۲ 

صوبہ سندھ کا چوتھا بڑا شہر میر پورخاص جو کہ اپنی تاریخ اور خاص طور پر آموں کے لحاظ سے خا صی پہچان رکھتا ہے۔ جہاں سو ۱۰۰ سے زا ئدمختلف آموں کی اقسامیءں پائی جاتی ہیں جو نا صرف پاکستان بلکہ پاکستان سے باہر بھی فروخت کیا جاتا ہے۔ 

میرپورخاص شہر کی آبادی تقریباََ آٹھ لاکھ کے قریب ہے ۔ 

دور جدید میں جہاں گرمی سے بچنے کے لیے انسانی زندگی میں بہت ساری تبدیلیاں ہوتی ہوئی نظر آرہی ہیں وہی واٹرپارکوں کا بڑھتا ہوا رجحان بھی قا بل زکر ہے لوگ گرمی سے بچنے اور سیر و تفریح کے لیے واٹر پارکوں کا روخ کرنے لگے ہیں۔جس کی وجہ سے میرپورخاص کے کچھ سرما یہ کا روں نے سوچا کیو ں نہ یہاں کی عوام کے لیے واٹر پارک بنا یا جائے جس پر کام شروع ہوا میرپورخاص میں حیدرآباد ، میرواہ لنک

روڑ پربنا یہ واٹر پارک جس کا افتتاح ۲۰۱۶ اپریل ۱۶ کو ہوا ۔

جہاں انسان اپنی روز مرہ کی زندگی میں ہزاروں کا موں میں مصروف نظر آتا ہے ۔ پر کام ختم ہونے کا نام ہی نہیں لیتے اس کشمکش کے دور میں انسانی زندگی سے( سکون )لفظ ختم ہو کر رہ گیا ہے ۔ایسے میں لوگ اپنی پریشانی اور دماغ کو سکونت بخشنے کے لیے مختلف جگہوں کا روخ کرتے ہیں ۔یقیناًآپ یہ سوچ رہے ہوں گے کہ یہاں مری ، آزاد کشمیر ، سوات ، وغیرہ کی بات ہو رہی ہے ۔ان میں سے کسی بھی جگہ روخ کرنے سے پہلے یہ بار بار سوچنا پڑتا ہے کہ جس جگہ ہم جارہے ہیں وہاں کے لیے کتنا وقت اور کتنے اخراجات درکارہیں۔یہ سوچ کر کچھ لوگ اپنے وقت اور کچھ پیسوں کی کمی دیکھ کر اپنے فیصلوں کو رد کرنے پر مجبور ہو جاتے ہیں ۔

حیدرآباد سے نگرپارکر تک کے سفر میں اس طرح کا واٹرپارک واحد پوائنٹ ہے جو چاراکیٹ رقبے پر بنا ہو ا ہے ۔جس میں چھ سوئمنگ پول بنے ہوئے ہیں ۔جس میں مردوں ، عورتوں ، اور بچوں ،کے الگ الگ سوئمنگ پول ہیں خاص طور پر عورتوں کے لیے الگ اسٹاف اور بچوں کے لیے اوپر سے شاورنگ سسٹم ہے۔اس واٹرپارک میں چار فلیڈز ہیں جن کی انچائی ۱۴۵ فٹ ہے ۔گرمی کے موسم میں میرپورخاص کی عوام کے علاوہ دوسرے شہروں کے لوگ بھی یہاں بڑی تعداد میں آتے ہیں ۔خاص طور پر اُن عورتو ں اور بچوں کے لیے ایسی واٹرپارک تفریح کے ساتھ ساتھ ایک محفوظ جگہ بھی ہے ۔جولوگ گہرے پانی میں نہانے سے ڈرتے ہیں اور ڈوب جانے کا ڈر دل میں رکھتے ہو تو ایسوں کے لیے ایسے واٹرپارک ایک تحفہ کے معنی رکھتے ہیں۔

زندگی میں ہزاروں پرشانیوں کو کم کرنے کے لیے سیروتفریح کو ضروری سمجھا جا رہا ہے ۔ جو انسانی صحت کے لیے بھی بہت اہم ہے ۔انسان کی ہنسی خوشی کا ایک پل بھی ہمیں زندگی کا بہتراحساس دے سکتا ہے ۔گرمی کا موسم ہو اور بجلی کی آنکھ مچھولی شہر یوں کی زندگی پر گہرا اثر ڈالتی ہے۔ جس سے تنگ آ کر لوگ گرمی سے بچنے اور تفریح حاصل کرنے کے لیے واٹرپارک کاسہارا لیتے ہیں۔ اس واٹرپارک بنے سے پہلے گرمیوں 

کے موسموں میں نوجوانوں کی بڑی تعدا د نہر وں کاروخ کرتی تھی جو کہ انسانی زندگی کے لیے کسی خطرے سے کم نہیں نہروں کے پانی کی سطح زیادہ ہونے کی وجہ سے کئی نوجوان اپنی زندگیوں کی بازی ہارچکے ہیں۔جس کی وجہ سے واٹرپارک کو گرمی اور تفریح کے لحاظ سے بہترین جگہ کرار دیا جارہا ہے۔ 

بچے ہوں یا بڑے جب تفریح کا مو قع ملے تو ہر کوئی یہی چاہتا ہے کہ ایسے موقعے کا بھر پور لطف اور اپنے دیئے پیسوں کا مکمل فائدہ اٹھایا جائے ۔خاص طور پر جب بچے صاف ستھرے پانی میں نہاتے تفریح کرتے ہیں تو انکے چہروں پر رونق کا سماع کچھ الگ ہی نظر آتا ہے ۔ جیسے ان بچوں سے زیادہ کسی اور کو اتنی تفریح نہیں مل رہی ہو ایسے میں چوٹ لگنے کا بھی خطرہ موجو د رہتا ہے تو ایسی صورتحال کے پیش نظر ایمرجنسی اسٹا ف بھی موجود ہوتاہے۔

اس و اٹرپارک کا مقصدلوگوں کو تفریح کے ساتھ ساتھ آمدنی بھی کمانا ہے۔اس میں۱۵۰۰ سے ۲۰۰۰ لوگوں کی گنجائش ہے۔ یہ واٹرپارک 

میرپورخاص شہر کی خوبصورتی اوررونکے بڑھانے میں بھی خاص اہمیت کا حا مل ہے۔جو کہ آنے والے لوگوں کو بھر پور تفریح فراہم کرنے میں اپنا کردار ادا کر رہا ہے۔

قدیم سندھ کا بلند ترین عجوبہ :میرمعصوم شاہ کا مینار

ثناء شیخ

رول نمبر:۵۰

میڈیااینڈ کمیونیکیشن

ایم۔اے(پریویس)

فیچر

قدیم سندھ کا بلند ترین عجوبہ :میرمعصوم شاہ کا مینار

سکھر سندھ کا تیسرابڑاشہر ہے جس کے آثارقدیمہ کے مطابق کہا جاتا ہے کہ سکھرشہرموہن جو دڑوکے زمانے کا شہر ہے جہاں سندھ کی ہزاروں تاریخیں لکھی گئی ہیں ۔اگر تاریخی مقامات کی بات کی جائے توسکھرشہر کا نام سرِ فہرست آتا ہے ۔جہاں کا ہر تاریخی مقام اپنی داستان بیان کرتا نظرآتا ہے اب وہ چاہے سادوبیلا ہو یا سات سہیلیوں کا مزار چاہے صدرالدین بادشاہ کا مزار ہو ہر مقام اپنی مثال آپ پیش کرتا ہے ایسا ہی ایک مقام سندھی مسلم تاریخ کا مشہور نام مشہورمصنف سندھ کی تاریخ کو قلم بندکرنے والے سید نظام الدین شاہ کا مزار ہے جسے لوگ میرمعصوم شاہ کے مزارکے نام سے بھی جانتے ہیں اگر اس معصومی مینار کو

دنیا کے عجوبوں میں سے ایک عجوبہ کہا جائے تو غلط نہ ہوگا۔ 

میر معصوم شاہ نے اس مزار کو بنوانے میں خود حصہ لیاتھا چارسو سال پرانا یہ مزار تاریخ کا منہ بولتا ثبوت ہے ۔اس مینار کو مکمل ہونے میں تیئیس سال لگے تھے شہنشاہ اکبر کی نگرانی میں یہ مزار سولہ سو پانچ ۱۶۰۵ھ میں مکمل ہواجس کا افتتاح شہنشاہ جلال الدین اکبر نے خود کیا تھا ۔میری معصوم شاہ کا مینار دہلی کے قطب مینار کی طرز پر تعمیرکیا گیا تھا۔

میر معصوم شاہ سولہویں صدی کے سندھی مسلم تاریخ دان،طب سازاورمشہورمصنف بھی تھے ۔انہوں نے ایک تاریخی کتاب بھی لکھی تھی جسے دنیا ’’تاریخ معصومی ‘‘کے نام سے جانتی ہے ۔میر معصوم شاہ کو شاعری بہت پسندتھی اس لئے انہوں نے یہ مینار تعمیرکروانے سے پہلے بارہ دری بنوائی جسے فیض محل یا آرام گاہ بھی کہا جاتا ہے جہاں اکبر بادشاہت کے زمانے میں مجالس اور شاعری کے پروگرام منعقد کروائے جاتے تھے میر معصوم شاہ کے مینار،دیواروں،گنبدوں اور فیض محل کے چاروں اطراف میں خوبصورت خطاطی کی گئی ہے اوراس میں استعمال کئے گئے ٹائلز فنِ خطاطی کا بہترین نمونہ ہے۔خطاطی کے علاقہ خوبصورت نقش و نگار مغلیہ دورکے فنِ تعمیرکی یاد دلاتا ہے۔چونکہ اس زمانے میں کوئی سیمنٹ موجودنہیں تھی اس لئے دال اور چلولی کا مٹیریل ڈال کر اس مینار کو بنوایا گیا جس کی مضبوطی چارسو سال سے قائم و دائم ہے۔

ایک دلچسپ بات جو اس تاریخی مینار کو باقی مقامات سے منفردبناتی ہے اس میں عددچوراسی کو خاص اہمیت حاصل ہے معصوم شاہ کا مینار لال اینٹوں سے بناصوبہ سندھ کا اونچا اور قدیم ترین مینارہے۔سکھر کی یہ واحد عمارت ،مختلف پہلوؤں سے عددچوراسی سے جڑی ہے ۔یہ پورا کا پورا معصومی مینار عددچوراسی پرمشتمل ہے۔جس کی اونچائی بھی چوراسی فٹ ہے ،چوڑائی بھی چوراسی فٹ ہے،گہرائی بھی چوراسی فٹ ہے اورگولائی بھی چوراسی فٹ ہے اس مینار تک پہنچنے کیلئے جو سیڑھیاں درکار ہیں وہ بھی چوراسی ہیں۔مینارپر چڑھنے کیلئے جوسیڑھیوں کی راہ داری ہے وہ نہایت تنگ ہے اس لئے کسی صحت مند انسان کو مینار کو طے کرنا انتہائی مشکل ہے ۔ا س معصومی مینار کو بطورواچ ٹاوربنوایاگیا تھا اوراس کو بنوانے کا بنیادی مقصدیہی تھا کہ اس مینار تک پہنچ کر سکھرشہرکے دلفریب مناظردیکھے جاسکیں اس مینارسے بہتا دریائے سندھ اوراس پر واقع سکھربیراج بھی بخوبی دیکھا جاسکتا ہے جس طرح ایک پرندہ اونچائی سے سارے مناظر کو اپنی آنکھوں میں قید کرلیتا ہے ایسے ہی یہاں آنے والے سیاح بھی ان مناظرکو اپنی آنکھوں میں

نظربندکرلیتے ہیں۔

سکھر کے مختلف علاقوں سے میرمعصوم شاہ کے مریدیایوں کہیں کہ ان کے ماننے والے اور ہزاروں کی تعداد میں روزاس مینار کا دورہ کرنے آتے ہیں اور مختلف انداز میں اپنی محبت کا اظہار کرتے ہیں کچھ لوگ فاتحہ پڑھتے ہیں توکچھ چادریں چڑھاتے ہیں ،کچھ لوگ قرآن خوانی کرتے ہیں تو کچھ لنگرچلا کر اپنی محبتوں کو نظرانہ پیش کرتے ہیں ۔اس مینار کے قریب میرمعصوم شاہ کی قبر کے ساتھ ساتھ ان کے دلعزیزرشتہ داروں اورآباؤاجدادکی قبریں بھی واقع ہیں جن کو قرآنی آیات اور فارسی کی کلمات سے سجایا گیا ہے اورجو سازوسامان اس میں استعمال کیا گیا ہے سرخ بلواپتھر،سرخ اینٹیں ،سنگِ مرمراورشیشے کے کورشامل ہیں۔

پہاڑ کی چوٹی پر واقع یہ مینارچار منزلوں پر مشتمل ہے اورہر منزل پر دریچے بھی بنائے گئے ہیں جہاں سے سکھر شہر کے حیرت انگیز مناظر کو بخوبی دیکھا جاسکتا ہے۔اس مینارمیں استعمال ہوا پتھرمیرمعصوم شاہ بکھری نے جے پور سے منگوایا تھا۔ سکھر جیسا گرم ترین شہر ہونے کے باجودبھی ان اینٹوں کی تاثیرٹھنڈی رہتی ہے ۔مینار کی اونچائی پر بنے ہوئے گنبدپر کاریگری کے لئے کاریگر بھی ہالاسے بلوائے گئے تھے۔پرانے وقتوں میں اس مینار پر کوئی جالیاں نسب نہیں تھیں ۔برطانوی دورمیں کئی افرادنے اس مینارسے کودکرخودسوزی کرنے کی کوشش کی تھی جس کی وجہ سے انگریزوں نے مینارکے اطراف میں لوہے کی سلاخیں نسب کرائیں ۔اس مینارکے بارے میں یہ بھی کہا جاتاہے کہ فیض محل بارہ دری کی طرف تھوڑاجھکاہوا ہے کچھ لوگ کہتے ہیں کہ یہ سندھ میں شدیدزلزلے کے بعد جھکا ہے اورکچھ کا مانناہے کہ یہ معصوم شاہ کی کاریگری کا ہی کوئی کمال ہے ۔

سندھ میں شدیدزلزلے کے باعث اس قدیم عمارت کو گہرا نقصان پہنچاتھا۔حال ہی میں اس کی مرمت کیلئے فیڈرل گورنمنٹ نے پچیس ملین منظور کروائے تھے ۔لیکن اس پر کوئی پیش رفت نہیں ہوئی اب تو صرف ہوامیں تیر چلانے کی رسم پوری کی جارہی ہے ۔اس مینار کی دیکھ بھال کے لئے ایک ٹھیکیداربھی رکھا گیا ہے جبکہ معصومی خاندان کے چشم و چراغ اس تاریخی مینار کی نگرانی کرتے ہیں اس مینار کی زیارت کرنے کیلئے ٹکٹ لگایاگیا ہے ۔ٹکٹ خریدنے کیلئے نوجوانوں سے بیس روپے اوربچوں سے دس روپے لئے جاتے ہیں مینار کے قریب معصوم شاہ کے چاہنے والوں کیلئے ایک مسجد بھی تعمیرکروائی گئی ہے جو’’چاندمسجد‘‘کے نام سے مشہور ہے جہاں ان کے مریدخصوصی طورپر نماز عیداداکرنے آتے ہیں اورآس پاس کے رہائشی بھی بالخصوص نمازِ جمعہ اداکرنے اسی مسجد کا رُخ کرتے ہیں۔چارسوسال پرانا یہ مینارآج بھی سندھ کی تاریخی ثقافت کوزندہ رکھے ہوئے ہے یہ میناراب سندھ محکمہ اوقاف کی نگرانی میں ہے اوراس مینارکو ہماری آنے والی نسلوں کیلئے محفوظ رکھنے کی ضرورت ہے تاکہ وہ بھی تاریخ کے ان پنّوں سے روبروہوسکیں اوراس مینارسے دیکھے جانے والے سکھرشہرکے خوبصورت مناظرسے لطف اندوزہوسکیں۔

لاڙ پٽ ۾ تيل نڪرڻ کانپوءِ ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي : اياز نظاماڻي

                                                       لکندڙ: اياز نظاماڻي

                                                                                                ڪلاس  : ايم اي (پريويس)

                                                                             رول نمبر: 2K16/MMC-14

فيچر:

لاڙ پٽ ۾ تيل نڪرڻ کانپوءِ ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي.....!!

“سهڻا تون نه وڃ لاڙ پکو مان جهلندي سائين” هن چوڻي مان لاڙ پٽ جي خوبصورت موسم جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته جڏهن جون جولاءِ جون سخت گرميون هونديون آهن تڏهن به لاڙ پٽ جي موسم خوشگوار هوندي آهي خاص ڪري رات جي پهر ۾ جڏهن ٿڌي هير لڳندي آهي ته من کي مهي ڇڏيندي آهي. لاڙ پٽ ۾ جڏهن صبح جا پهريان ڪرڻا زمين تي پوندا آهن ته مالوند ماڻهو پنهنجو مال چارڻ لاءِ نڪري  پوندا آهن. ڪڙمي وري هٿ ۾ ڪهاڙي ۽ ڪلهي تي ڪوڏر رکي پنهنجي فصلن جي سار سنڀال لهڻ لاءِ ٻني تي پهچي ويندا آهن. لاڙ پٽ جي ماڻهن جي سادگي، مهمان نوازي ۽ نرم مزاجي پڻ مشهور آهي. لاڙ  پٽ جو علائقو خاص ڪري ضلع بدين معدنيات جي لحاظ کان ڪافي اهميت رکي ٿو. ضلعي بدين ۾ 1981ع ڌاري برٽش پيٽروليم آئل فيلڊ جيڪا خاصخيلي آئل فيلڊ نالي سان سڏي ويندي آهي. پنهنجو ڪم شروع ڪيو ان وقت زمين مان فصل ۾ ڪا خاص بچت ڪونه ملندي هئي هڪ ايڪڙ وڌ کان وڌ چار هزار روپين تائين بچت ڏيندو هو. خاصخيلي آئل فيلڊ وارن هڪ ايڪڙ جو معاوضو ڏهه (10) هزار رپيا ڏنو. جنهن مان اتي جي عوام کي تمام گهڻو فائدو رسيو، ان کان علاوه آئل فيلڊ جي ڪري ماڻهن جي روزگار جا در کليا. نوان هنر سکڻ جو موقعو مليو، جديد ٽيڪنالاجي جي آگاهي ملي، ٻاهرين ملڪن جي ماڻهن سان ملڻ جو موقعو ميو ڪمپني وارن  پنهنجو سامان موڪلڻ ۽ گهرائڻ لاءِ نوان روڊ، پڪا ءٌ۽ لنڪ ٺهرايا جيڪي عوام جي استعمال ۾ پڻ آيا پڪن ءٌ۽ لنڪ روڊ ن جي ڪري آسپاس جي ڳوٺن ۽ شهرن جو ڪاروبار وڌيو، زراعت کي هٿي ملي، زمين جي قدر ۾ اضافو ٿيو، ڪمپني ۾ ڪم ڪندڙ آفيسرن کي ڏسي پڙهائي،  لکائي جو شوق پيدا ٿيو سٺو کائڻ ۽ پهرڻ جي خبر پئي، انهن سٺين ڳالهين سان گڏوگڏ ڪجهه ناڪاري اثر پڻ پيا  جهڙوڪ؛ جيڪي ماڻهو پنهنجي هٿ جو پورهيو ڪري ٻني ۾ هر هلائي محنت سان ڪمائي کائيندا هئا انهن کي جڏهن ٻنين ۾ تيل نڪرڻ جي ڪري ڪجهه رپيا معاوضو ڏنو ويو ته هو گهر ويٺي کائڻ لڳا. پورهئي کان عار ڪرڻ لڳا. واندڪائي وارو وقت گذارڻ لاءِ هوٽلون وسايون، وڌيڪ وقت جي بوريت کي ختم ڪرڻ لاءِ ريڊيو  اڳ گهر ۾ موجود هو پوءِ ٽي وي آئي، بس هاڻي سڄو ڏينهن گهر ۾ ٽي وي تي فلمون ۽ گانا هلن پيا، پر زمين ۾ تيل نڪرڻ جي معاوضي وارا پئسا ته قانون موجب سال تي ملندا هئا جيڪي ضرورتون وڌڻ جي ڪري ٻن مهينن تائين مس هلندا هئا وڌيڪ پئسا ڪٿان اچن، گهر ۾ ويهي کائڻ کانپوءِ محنت، مزدوري کان ائين ته لهرائين جيئن گڏهه سونٽي کان، پوءِ نيا طريقا استعمال ڪيا ٺڳيون ڪرڻ شروع ڪيون تيل ڪمپني ۾ پيل قيمتي سامان چوري ڪري بازار ۾ اڌ رقم ۾ وڪرو ڪرڻ لڳا نيٺ ڪمپني وارن انهن جي وڌيڪ پئسي جي ضرورتن کي نظر ۾ رکي انهن کي نوڪرين تي لڳايو، پڙهيل لکيل ته اسين هئاسين ڪونه جو اسان کي آفيسن جو ڪم سنڀالڻ لاءِ ڏين پوءِ مڙيئي ڪو بندوق هٿ ۾ جهليو گيٽ تي بيٺو، ڪو وڻن جي ڪٽائي پيو ڪري، ڪو ديوارن کي رنگ پيو ڪري ته ڪو وري کاٽي پيو کڻي اگر ڪو ٿورو پڙهيل آهي ته ان کي لک پڙهه جو ڪم ٿا ڏين، بهرحال ان طريقي سان هنر پيا سکن پر ٺڳي جا طريقا اڃان به ڪونه ٿا ڇڏين جيئن لاڙ پٽ ۾ اها چوڻي مشهور آهي.  ته “ اگر مرڻو ئي اٿئي ته ڪنهن ڪمپني واري گاڏي جي اڳيان اچي مر ته مائٽ سُکيا ٿي پون.” مطلب ته ڪنهن ڪمپني واري گاڏي جو اگر اتفاق سان ٽڪر لڳي ويندو آهي ته هو نقصان کان ٻيڻا پيسا ڀري ڏيندا آهن. سو هڪ دفعي جي ڳالهه آهي ته اسان جي علائقي ۾ ڪاڪو ڪرمنڊل ڪنجوس جي نالي سان هڪ همراهه مشهور هوندو هو جنهن لاءِ چيو ويندو هو ته ڪانگ به لڙي سندس گهر ڏانهن ڪونه  ويندو هو ته مٿان هو ڪا شي کسي نه وٺي ڪاڪي ڪرمنڊل وٽ هڪ ڀلوڙ مينهن هوندي هئي لاڙ جون ميهنون اڳئين ئي مشهور آهن. جيڪا 20 ڪلو کير ڏيندي هئي جنهن جي هاڪ سڄي علائي ۾ هوندي هئي اها مينهن سخت بيمار ٿي پئي گهڻا ئي وس، هيلا، ڌاڳا ڦيڻا ڪرڻ جي باوجود مينهن ٺيڪ نه ٿئي، ڊاڪٽرن به اصل جواب ڏئي ڇڏيو ته مينهن بچندي ڪونه ڏينهن ٻن جي مهمان آهي  ڪاڪي ڪرمنڊل کي ڪجهه ڏينهن اڳ واپاري مينهن جا 3 لک رپيا چئي ويا هئا ڪاڪي وڌيڪ پئسن جي لالچ ۾ مينهن ڪونه ڏني هاڻي نيٺ مجبور ٿي واپس گهر موٽي رهيو هو مينهن بيمار اڳئين هئي سا گهڻو پنڌ ڪرڻ جي ڪري ٿڪجي ڪري پئي رستي وچ ۾ ته پويان ڪمپني جي گاڏي واري زوردار بريڪ هنئي پر تنهن هوندي به ٿورو پاسو مينهن کي لڳي ويو ته مينهن ويچاري مري پئي پر ڪاڪي ڪومنڊل جو ڄڻ ڀاڳ کلي ويوي مينهن جي مرڻ تي اوڇنگارون ڏئي روئڻ لڳو. هاءِ گهوڙا  منهنجي ڀلوڙ مينهن مري ويئي. منهنجي گذر سفر جو ذريعو اها مينهن هئي، ڪمپني واري گاڏي ۾ ويٺل انگريز گوري مينهن جي رقم ڀرڻ لاءِ حامي ڀري ته پوءِ  ڪاڪو ڪر منڊل ڪپڙا ڇنڊي اٿي بيهي رهيو ۽ مينهن جي رقم 5 لک روپيا ٻڌائڻ لڳو. پئسا نه ڏيڻ تي ڪيس ڪرڻ جي ڌمڪي ڏنائين. تنهن تي انگريز ويچاري 5 لک جو چيڪ لکي ڏنو قانون ۽ ڪيس کان ڊڄي ويو  متان ڏچي ۾ نه پئجي وڃان پر ان ويچاري کي ڪهڙي خبر ته اسان وٽ قانون ٺاهيندڙ ئي پهرين قانون کي ٽوڙيندا آهن. پوليس فقط پئسي واري کي سڃاڻندي آهي 5 لک مان جي  50000 (پنجاهه هزار) روپيا پوليس کي ڏي هئا ته پوليس ٻيڻو ڪاڪي ڪرمنڊل تي  ڪوڙو ڪيس هلائي ڇڏي هئا ڇو ته ڪيس اسان وٽ سالن کان فائلن ۾ درج پيل هوندا آهن جن تي لٽ چڙهي ويندي آهي جيئن معصوم فضيلا سرڪي جو ڪيس گذريل 9 سالن کان بند الماڙي جي فائلن ۾ درج آهي. جنهن جي حل لاءِ گذريل وزير اعليٰ صاحب حڪم ڏنو هو  ان جي باوجود ڪنهن جي ڪن تي جونءُ به ڪونهه سري سو ڪاڪي ڪرمنڊل واري مينهن جو ڪيس ڪهڙو حل ٿئي ها پر هن ٻاهرين ملڪ جي گوري انگريز کي احترام هو اسان جي قانون جو جيڪو اسان جي اعليٰ عهديدارن ۽ حڪمرانن جي دل ۾ ذري جيترو به نه آهي. جڏهن اسان جي سُتل عوام ۽ حڪمران قانون کي ٽوڙڻ جي بجاءِ ان تي عمل ڪرڻ شروع ڪيو ته ان ڏينهن کان اسان دنيا سان ڪلهو ڪلهي سان ملائي هلڻ شروع ڪنداسين.